Uyku Bozuklukları ( İnsomnia )
Uyku -Uyanıklık Bozuklukları
Uykusuzluk Bozukluğu
- Başlıca yakınma, aşağıdaki belirtilerden birinin (ya da daha çoğunun) eşlik ettiği, uykunun niceliği ya da niteliğiyle ilgili bir doyumsuzluk yakınmasıdır:
- Uykuyu başlatmakta (uykuya dalmakta) güçlük. (Çocuklarda, bakımverenin yardımı olmadan uykuyu başlatmakta güçlük olarak kendini gösterebilir.)
- Uykuyu sürdürmekte güçlük, sık uyanmalarla ya da uyanmalardan sonra yeniden uyumakta sorun yaşıyor olmakta belirlidir. (Çocuklar da, bakımverenin yardımı olmadan yeniden uyumakta güçlük çekiyor olmakla kendini gösterebilir.)
- Sabah erken uyanma, uyandıktan sonra yeniden uyuyamama.
- Uyku bozukluğu, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili, okulla ilgili işlevsellik alanlarında, davranışsal olarak ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur. C. Uyku bozukluğu, haftada en az üç gece ortaya çıkar.
- Uyku bozukluğu, en az üç aydır vardır.
- Uyku bozukluğu, uyku uyumak için elverişli bir ortamolmasına karşın ortaya çıkmaktadır.
- Uyku bozukluğu, başka bir uyku-uyanıklık bozukluğu (örn. narkolepsi, so lunumla ilişkili bir uyku bozukluğu, yirmi dört saatlik düzenle ilgili bir uykuuyanıklık bozukluğu, bir parasomni) ile daha İyi açıklanamaz ve yalnızca başka bir uyku-uyanıklık bozukluğunun gidişi sırasında ortaya çıkmamak tadır.
- Uykusuzluk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir İlaç) fizyolojiyle İlgili etkilerine bağlanamaz.
- Eşzamanlı bulunan ruhsal hastalıklar ve sağlık durumları önde gelen uykusuzluk yakınmasını yeterince açıklamaz.
Varsa belirtiniz:
- Uyku bozukluğu dışında bir ruhsal bozuklukla eştanı alan, madde kullanım bozukluklarını kapsar.
- Başka bir sağlık durumuyla eştanı alan
- Başka bir uyku bozukluğuyla birlikte giden
Kodlama notu: 780.52 (G47.00) kodu her üç belirleyici için de kullanılır. Birlikteliği göstermek için, eşlik eden ilişkili ruhsal bozukluğu, sağlık durumunu ya da başka uyku bozukluğunu, uykusuzluk bozukluğu kodunun ardından kodlayın.
Varsa belirtiniz:
- Dönemsel: Belirtiler en az bir ay, ancak üç aydan daha kısa sürer. Sürekli: Belirtiler üç ay ya da daha uzun sürer.
Yineleyici: Bir yıllık bir sürede iki (ya da daha çok) dönem vardır.
Not: Birden başlayan (akut) ve kısa süreli uykusuzluk (belirtilerin üç aydan daha kısa bir süredir bulunuyor olması dışında sıklık, yoğunluk, verdiği sıkıntı ve/ya da işlevsellikte düşme açısından bütün tanı ölçütlerini karşılayan) tanımlanmış başka bir uykusuzluk bozukluğu olarak kodlanmalıdır.
Aşırı Uykululuk Bozukluğu
- Aşağıdaki belirtilerden en az biri ile giden, ana uyku evresi en az yedi saat sürmesine karşın, kişinin bildirdiği aşırı uykululuk durumu:
- Aynı gün içinde yineleyen uyku evreleri ya da birden uykuya dalıvermeler.
- Günde dokuz saatin üzerinde olan, uzamış ana uyku evresi dinlendirici değildir.
- Birden uyandıktan sonra, tam uyanık olmakta güçlük çekme.
- Aşırı uykululuk durumu, en az üç aydır, en az haftada üç kez ortaya çıkmaktadır.
- Aşırı uykululuğa belirgin bir sıkıntı ya da bilişsel, toplumsal, işle ilgili işlevsellikte ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşme eşlik eder.
- Aşırı uykululuk, başka bir uyku-uyanıklık bozukluğu (örn. narkolepsi, solunumla ilişkili uyku bozukluğu, yirmi dört saatlik düzenle ilgili uyku- uyanıklık bozukluğu ya da bir parasomni) ile daha iyi açıklanamaz ve yalnızca başka bir uyku-uyanıklık bozukluğunun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.
- Aşırı uykululuk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
- Eşzamanlı bulunan ruhsal hastalıklar ve sağlık durumları önde gelen aşırı uykululuk yakınmasını yeterince açıklamaz.
Varsa belirtiniz:
- Bir ruhsal bozuklukla eştanı alan, madde kullanım bozukluklarını kapsar.
- Başka bir sağlık durumuyla eştanı alan
- Başka bir uyku bozukluğuyla birlikte giden
Kodlama notu: 780.54 (G47.10) kodu her üç belirleyici için de kullanılır. Birlikteliği göstermek için, eşlik eden ilişkili ruhsal bozukluğu, sağlık duru munu ya da başka uyku bozukluğunu, aşırı uykululuk bozukluğu kodunun ardından kodlayın.
Varsa belirtiniz:
- Akut: Bir aydan daha kısa süreli. Subakut: Blr-üç ay süreli.
- Sürekli: Üç aydan daha uzun süreli. O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
Herhangi bir gün, sözgelimi dingin bir durumdayken, araba kullanırken, arkadaşlarına konuk gitmişken ya da çalışıyorken ortaya çıkan, karşı konamayan uykululuk çekme durumunun birçok kez ortaya çıkması ile kendini gösteren, Gündüz uyanıklığını sürdürmekte güçlüğün derecesine göre ağırlığını belirtin.
Ağır olmayan: Haftada bir-iki gün, gündüz uyanıklığını sürdürmekte güçlük çekme.
- Orta derecede: Haftada üç-dört gün, gündüz uyanıklığını sürdürmekte güçlük çekme.
- Ağır: Haftada beş-yedi gün, gündüz uyanıklığını sürdürmekte güçlük çekme.
Narkolepsi
- Aynı gün içinde ortaya çıkan, yineleyen, baskılanamayan uyku gereksini mi, birden uykuya dalıverme ya da kestirme (kısa gündüz uykusu) evreleri. Bunlar, son üç ay içinde, en az haftada üç kez ortaya çıkıyor olmalıdır.
- Aşağıdakilerden en az birinin varlığı:
1. (a) ya da (b) olarak tanımlanan ve ayda en az birkaç kez ortaya çıkan katapleksi dönemleri:
- Uzun bir süredir hastalığı olan kişilerde, gülme ya da şaka yapma ile tetiklenen, bilinçlilik durumunun korunması ile birlikte, birden, kısa süreli olarak (saniyeler ya da dakikalar süren), iki yanlı ola ğan kas gerginliğini (tonusunu) yitirme dönemleri.
- Çocuklarda ya da altı aydan daha kısa bir süredir hastalığı olan kişilerde, açık duygusal
tetikleyiciler olmadan ortaya çıkan, dili yanlış yerleştirme ya da genel kas gerginliği düşüklüğü (hipotoni) ile birlikte, kendiliğinden ortaya çıkan yüz buruşturmaları ya da çeneyi açma dönemleri.
- Beyin-omuriiik sıvısı (BOS) hipokretin-1 immünreaktivite değerleri kullanılarak ölçülen hipokretin eksikliği (aynı incelemeyle sağlıklı kişilerde elde edilen değerlerin üçte birine eşit ya da üçte birinden daha düşüktür ya da 110 pg/mL’ye eşit ya da bu değerden daha düşüktür). BOS’nda düşük hipokretin-1 değeri, akut beyin yaralanması, inflamasyon ya da enfeksiyon bağlamında gözlenmiş olmamalıdır.
- Gece uykusu polisomnografisi, hızlı göz hareketleri uykusunun (REM) 15 dakika ya da daha kısa bir süre içinde başladığını; çoğul uykuya dalma ölçümünde ortalama uykuya dalma süresinin 8 dakika ya da daha kısa olduğunu ve iki ya da ikiden çok kez, uykuya dalmakla bir likte ortaya çıkan REM evresinin olduğunu gösterir.
Olup olmadığını belirtiniz:
- 347.00 (G47.419) Katapleksi olmadan, ancak hipokretin eksikliği ile birlikte narkolepsi; BOS hipokretin-1 düzeyinin düşük ve polisomnografi/çoğul uykuya dalma ölçümü incelemelerinin olumlu olmasının gerekli olduğu B tanı ölçütü karşılanmakta, ancak katapleksi bulunmamaktadır (B1 tanı ölçütü karşılanmamaktadır).
- 347.01 (G47.411) Katapleksi ile giden, ancak hipokretin eksikliği olmadan narkolepsi: Bu seyrek görülen alttürde (narkolepsi olgularının % 5’inden azı) B tanı ölçütünün gerekleri olan katapleksi ve polisomnografi/ çoğul uykuya dalma ölçümü incelemelerinin olumlu olması ölçütleri kar şılanmaktadır, ancak BOS hipokretin-1 düzeyi olağan sınıriarındadır (B2 tanı ölçütü karşılanmamaktadır).
- 347.00 (G47.419) Otozomal baskın serebellar ataksi, sağırlık ve narkolepsi: Bu alttüre ekson 21 DNA (sitozin-5)-metiltransferaz-1 değişinimleri (ımutasyonlan) neden olur ve geç başlangıçlı (30-40 yaşlarında) narkolepsi (düşük ya da orta derecede BOS hipokretin-1 düzeyi ile gider), sağırlık, serebellar ataksi ve en sonunda demans ile belirlidir.
347.00 (G47.419) Otozomal baskın narkolepsi, şişmanlık ve tip 2 diyabet: Seyrek görülen birtakım olgularda narkolepsi, şişmanlık, tip 2 diyabet ve BOS hipokretin-1 düzeyinde düşüklük tanımlanmıştır ve bu durum miyeiin oligodendrosit glikoprotein geninin değişinimiyle ilişkilidir.
347.10 (G47.429) Başka bir sağlık durumuna ikincil narkolepsi: Bu alt tür, hipokretin sinir hücrelerinin, enfeksiyon (örn. Whipple hastalığı, sarkoidoz), travma ya da tüm ör nedeniyle yıkıma uğradığı hastalıklara ikincil olarak gelişen narkolepsi içindir.
Kodlama notu (ICD-9-CM kodu yalnızca 347.10’dur): Önce altta ya tan hastalığı kodlayın (örn. 040.2 Whipple hastalığı; 347.10 Whipple hastalığına ikincil narkolepsi).
0 sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: Sık ortaya çıkmayan katapleksi (haftada birden daha düşük sıklıkta), günde bir ya da iki kez kestirme gereği duyma ve çok bozul mamış gece uykusu.
- Orta derecede: Günde ya da birkaç günde bir katapleksi, bozulmuş gece uykusu ve günde birkaç kez kestirme gereği duyma.
- Ağır: Günde birçok kez uykuya dalıvermelerle birlikte ilaca dirençli ka tapleksi, neredeyse sürekli olarak uykulu olma ve bozulmuş gece uykusu (hareketler, uykusuzluk ve canlı düşler görme).
Solunumla İlişkili Uyku Bozuklukları
Tıkayıcı Uyku Apnesi Hipopnesi 327.23 (G47.33)
A. (1) ya da (2) vardır;
- Polisomnografide, uyku saati başına en az beş tıkayıcı apne (solunum durması) ya da hipopne olduğunun kanıtları ve aşağıdaki uyku belirti lerinden biri vardır:
- Gece ortaya çıkan solunum bozuklukları: Horlama, gürültülü solunum/güçlükle soluma,
uyku sırasında solunum duraklamaları.
- Başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamayan (uyku bozuklukları da içinde olmak üzere) ve başka bir sağlık durumuna bağlanamayan, gündüz uykululuk durumu, bitkinlik ya da elveriş li uyku koşullarına karşın dinlendirici uyku uyuyamama.
- Eşlik eden belirti olup olmadığı göz önünde bulundurulmaksızın, poli somnografide, uyku saati başına 15 ya da daha çok tıkayıcı apne (so lunum durması) ve/ya da hipopne olduğuna ilişkin kanıtlar saptanır.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: Apne hipopne göstergesi (indeksi) 15’in altındadır.
- Orta derecede: Apne hipopne göstergesi (indeksi) 15 ’le 30 arasındadır. Ağır: Apne hipopne göstergesi (indeksi) 30’dan büyüktür.
Merkezi Uyku Apnesi
- Polisomnografide, uyku saati başına beş ya da daha çok merkezi apne olduğunun kanıtları vardır.
- Bu bozukluk, o sırada bulunan başka bir uyku bozukluğu ile daha iyi açıklanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- 327.21 (G47.31) İdiyopatik merkezi uyku apnesi: Solunum yolu tıkan masının kanıtı olmaksızın, solunum çabasında değişkenlik olması nede niyle, uyku sırasında yineleyen apne ve hipopne dönemlerinin olması ile belirlidir.
- 786.04 (R06.3) Cheyne-Stokes solunumu: Sık uyanmanın eşlik ettiği, saatte en az beş sıklığında merkezi apne ve hipopne ile sonuçlanan, soluk oylumunda (hacminde) evresel kreşendodekreşendo (artma ve azalma) değişkenliği gösteren örüntü,
- 780.57 (G47.37) Opiyat kullanımı ile eşzamanlı merkezi uyku apnesi: Bu alttürün patogenezi, opiyatların medulladaki solunum düzeni üreteçleri üzerindeki etkilerine olduğu gibi, hipoksik solunum düzeneğine karşı hiperkapnik solunum düzeneği üzerine ayırıcı etkilerine de bağlanır.
Kodlama notu (yalnızca 780.57 [G47.37) kodu için): Opiyat kullanım bozukluğu olduğunda, ilk kod opiyat kullanım bozukluğu olur: 305.50 (F11.10) ağır olmayan opiyat kullanım bozukluğu ya da 304.00 (F11.20) orta derecede ya da ağır opiyat kullanım bozukluğu; sonra 780.57 (G47.37) opiyat kullanımı ile eş zamanlı merkezi uyku apnesi olarak kodlanır. Opiyat kullanım bozukluğu yoksa (örn. bir kez ağır madde kullanımından sonra), yalnızca 780.57 (G47.37) opiyat kullanımı ile eşzamanlı merkezi uyku apnesi olarak kodlayınız.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
Merkezi uyku apnesinin ağırlığı, solunum bozukluklarının sıklığına göre derecelendirildiği gibi, eşlik eden oksijen desatürasyonuna ve yineleyici solunum bozukluklarının bir sonucu olarak ortaya çıkan uyku bölünmelerine göre de derecelendirilir.
Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon
- Polisomnografi, yüksek C 0 2 düzeyleri ile birlikte azalmış solunum dö nemleri olduğunu gösterir. (Not: C 0 2 nesnel olarak ölçülemiyorsa, apne/ hipopne olaylarına eşlik etmeyen sürekli düşük düzeyde hemoglobin ok sijeni doygunluğu, hipoventilasyonu gösterebilir.)
- Bu bozukluk, o sıradaki başka bir uyku bozukluğu île daha iyi açıklanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- 327.24 (G47.34) İdiyopatik hipoventilasyon: Bu alttür, kolaylıkla tamlanabilir herhangi bir duruma bağlanamaz.
- 327.25 (G47.35) Konjenital merkezi alveolar hipoventilasyon: Bu alttür, kişinin prenatal dönemde sığ soluması ya da siyanoz ile ve uyku sırasında apne ile kendini gösteren, seyrek görülen, doğuştan gelen bir bozukluktur.
- 327.26 (G47.36) Eştamlı uyku ile ilişkili hipoventilasyon: Bu alttür, ak ciğer hastalığı (örn. interstisyel akciğer hastalığı, kronik obstrüktif akciğer hastalığı) ya da nöromusküler ya da göğüs duvarı bozukluğu (örn. musküler distrofiler, postpolio sendromu, servikal spinal omurilik yaralanması, kifoskolyoz) ya da ilaçlar (örn. benzodiazepinler, opiyatlar) gibi bir sağlık durumunun bir sonucu olarak ortaya çıkar. Şişmanlıkta da ortaya çıkar (obezite hipoventilasyon bozukluğu). Burada, göğüs duvarının uyumunun azalmasına bağlı artmış solunum yükü ile birlikte ventilasyonperfüzyon uyumsuzluğu ve değişken bir biçimde düşük çalışan ventilasyon düzeneği söz konusudur. Bu kişiler, genellikle 30’dan daha büyük bir vücut kitlesi göstergesi ile ve hipoventilasyonun başka kanıtları olmaksızın, uyanıklık sırasında görülen hiperkapni (pC024 5 ’in üzerindedir) ile belirlidirler.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
Ağırlığı, uyku sırasında bulunan hlpokseminin ve hiperkarbinin derecesine göre ve bunlara bağlı son organda ortaya çıkan bozuklukların kanıtlarına (örn. sağ kalp yetmezliği) göre derecelendirilir. Kan gazlarındaki olağandışılıkların uyanıklık süresince de bulunması, daha ağır olduğunun bir göstergesidir.
Yirmi Dört Saatlik (Sirkadiyen) Düzenle İlgili Uyku-Uyanıklık Bozuklukları
- Daha çok yirmi dört saatlik düzenle ilgili bir değişikliğe bağlı ya da kişinin içsel yirmi dört saatlik düzeniyle çevre koşullarının ya da toplumsal ya da işle ilgili çalışma düzeninin gerektirdiği uyku-uyanıklık düzeninin birbiriyle örtüşmemesine bağlı, sürekli ya da yineleyicl uyku bozukluğu örüntüsü.
- Bu uyku bozukluğu, aşırı uykululuğa ya da uykusuzluğa ya da her ikisine de birden neden olur.
- Bu uyku bozukluğu, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Kodlama notu: ICD-9-CM için bütün alttürleri 307.45 olarak kodlayın. ICD-10- CM için kod alttüre göre değişir.
Olup olmadığını belirtiniz:
307.45 (G47.21) Gecikmeli uyku evresi türü: Gecikmeli uyuma ve uyan ma zamanı örüntüsü, istenen daha erken saatlerde ya da alışılageldik daha erken saatlerde uyuyamama ve uyanamama.
Varsa belirtiniz:
- Ailesel: Gecikmeli uyku evresi olduğuna ilişkin aile öyküsü vardır. Varsa belirtiniz:
- Yirmidört saatlik olmayan uyku-uyanıklık türü ile örtüşen: Gecikmeli uyku evresi türü, yirmi dört saatlik olmayan uyku-uyanıklık türü gibi başka bir yirmi dört saatlik düzenle ilgili uykuuyanıklık bozukluğu ile örtüşebilir.
- 307.45 (G47.22) Öne kaymış uyku evresi türü: Öne kaymış uyuma ve uyanma zamanı örüntüsü, istenen daha geç saatlere dek ya da alışageldik daha geç saatlere dek uyanık kalamama ve istenen daha geç saatlerde ya da alışageldik daha geç saatlerde uyanamama.
Varsa belirtiniz:
- Ailesel: Öne kaymış uyku evresi olduğuna ilişkin aile öyküsü vardır.
- 307.45 (G47.23) Düzensiz uyku-uyanıklık türü: Uyuma ve uyanmanın zamanlamasının yirmi dört saatlik süre içinde değişmesi gibi, geçici bir düzensiz uyku-uyanıklık örüntüsü.
- 307.45 (G47.24) Yirmi dört saatlik olmayan uyku-uyanıklık türü: Uyu ma ve uyanma zamanlarının her gün sürekli kayması (genellikle daha ileri ve daha ileri saatlere) ile giden, yirmi dört saatlik çevresel düzenle eşzamanlı gitmeyen uyku-uyanıklık döngüleri örüntüsü.
- 307.45 (G47.26) Vardiyalı iş türü: Vardiyalı (alışılageldik çalışma saatle rinin dışında çalışmayı gerektiren) iş çizelgesinden ötürü, ana uyku evresi sırasında (uyunacak saatlerde) uykusuzluk çekme ve/ya da ana uyanıklık evresinde (uyanık kalınacak saatlerde) aşırı uykulu olma (yanlışlıkla uyu mayı da kapsar).
307.45 (G47.20) Tanımlanmamış tür
Varsa belirtiniz:
- Dönemsel: Belirtiler en az bir ay, ancak üç aydan daha kısa sürer. Sürekli: Belirtiler üç ay ya da daha uzun sürer.
- Yineleyici: Bir yıllık bir sürede iki ya da ikiden çok dönem vardır.
Parasomniler
Hızlı Göz Hareketleri Uykusu Dışında Uykudan Uyanma Bozuklukları
- Aşağıdakilerden birinin eşlik ettiği, genellikle ana uyku döneminin ilk üçte biri sırasında ortaya çıkan, yineleyici, uykudan tam olmayan uyanma dö nemleri:
- Uyurgezerlik: Yineleyici, uyku sırasında yataktan kalkma ve gezinme dönemleri. Uyurgezerken kişinin boş ve dik dik bakan bir yüzü vardır; başkalarının kendisiyle iletişim kurma çabalarına oldukça tepkisiz ka lır; ancak çok büyük bir güçlükle uyandırılabilir.
- Uykuda korku duyma: Genellikle panik biçiminde bir çığlıkla başla yan, yineleyici, büyük bir korkuyla birden uykudan uyanma dönemleri. Her dönemde, büyük bir korku ve midriyazis, taşikardi, hızlı soluk alıp verme ve terleme gibi otonom uyarılma belirtileri olur. Bu dönemler sırasında kişi, başkalarınca rahatlatılma çabalarına oldukça tepkisiz kalır.
- Düşsel imge anımsanmaz ya da çok az anımsanır (örn. yalnızca tek bir görüntü).
- Bu dönemler için unutkanlık vardır.
- Bu dönemler, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
- Bu bozukluk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
- Eşzamanlı ruhsal bozukluklar ya da sağlık durumları, uyurgezerlik ya da uykuda korku duyma dönemlerini açıklamaz.
Kodlama notu: ICD-9-CM için bütün alttürlerin kodu 307.46’dır. 1CD-10-CM için kod alttüre göre değişir.
Varsa belirtiniz:
307.46 (F51.3) Uyurgezerlik türü
Varsa belirtiniz:
- Uyku ile ilişkili yemek yeme ile giden
- Uyku ile ilişkili cinsel davranışla giden (seksomni)
- 307.46 (F51.4) Uykuda korku duyma türü
Karabasan Bozukluğu 307.47 (F51.5)
- Çoğunlukla ana uyku döneminin ikinci yarısında ortaya çıkan, genellikle sağkalım, güvenlik ya da bedensel bütünlüğe yönelik göz korkutucu durumlardan kaçınma çabalarını içeren, yineleyen, uzun süreli, ileri derecede disfori ile giden ve iyi anımsanan düşlerin ortaya çıkması.
- Disfori yaratan düşlerden uyanır uyanmaz kişinin yönelimi yerine gelir ve uyanık olur.
- Bu uyku bozukluğu, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
- Karabasan belirtileri, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
- Eşzamanlı ruhsal bozukluklar ya da sağlık durumları, başlıca yakınma olan, disfori ile giden düşleri yeterince açıklamaz.
Varsa belirtiniz:
- Uykunun başlangıcı sırasında
Varsa belirtiniz:
Uyku ile ilişkili olmayan bir bozukluğun eşlik ettiği, madde kullanım bozukluklarını kapsar
- Başka bir sağlık durumunun eşlik ettiği
- Başka bir uyku bozukluğunun eşlik ettiği
Kodlama notu: 307.47 (F51.5) kodu her üç belirleyici için de kullanılır. Birlikteliği göstermek için, eşlik eden ilişkili ruhsal bozukluğu, sağlık durumunu ya da başka uyku bozukluğunu, karabasan bozukluğu kodunun ardından kodlayın.
Varsa belirtiniz:
- Akut: Karabasanların olduğu süre bir ay ya da daha kısadır.
- Subakut: Karabasanların olduğu süre bir aydan daha uzundur, ancak altı aydan daha kısadır.
- Sürekli: Karabasanların olduğu süre altı ay ya da daha uzundur.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
Ağırlığı karabasanların görülme sıklığına göre derecelendirilir.
- Ağır olmayan: Ortalama haftada bir dönemden daha azdır.
- Orta derecede: Haftada bir ya da birden çok dönem vardır ancak her gece olmaz. Ağır: Bu dönemler her gece olur.
Hızlı Göz Hareketleri (REM) Uykusundam Davranış Bozukluğu 327.42 (G47.52 )
- Konuşma ve/ya da karmaşık motor (motor) davranışların eşlik ettiği, yineleyici, uyku sırasında uyanma dönemleri.
- Bu davranışlar, hızlı göz hareketleri (REM) uykusu sırasında olur, bu yüz den genellikle uykunun başlamasının ardından 90 dakikadan daha uzun bir süre geçtikten sonra ortaya çıkar ve uyku evresinin daha sonraki bö lümlerinde daha sık görülür ve sık olmasa da gündüz kestirmelerinde de ortaya çıkar.
- Kişi, bu dönemlerden uyandığında tam olarak uyanık olur, şaşkınlık içinde olmaz ya da yönelim bozukluğu olmaz.
- Aşağıdakilerden biri vardır;
- Polisomnografi incelemesinde kas gerilimi yokluğu (atoni) olmayan REM uykusu.
- REM uykusu davranış bozukluğunu düşündüren bir öykü ya da bir sinükleinopati tanısı konmuş olması (örn. Parkinson hastalığı, çoğul dizge atrofisi).
- Bu dönemler, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur (kendini ya da birlikte yattığı kişiyi yaralamayı da kapsayabilir).
- Bu bozukluk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) ya da başka bir sağlık durumunun fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
- Eşzamanlı ruhsal bozukluklar ya da sağlık durumları bu dönemleri açıklamaz.
Huzursuz Bacaklar Sendromu 333.94 ( G25.81 )
- Aşağıdakilerin tümü ile belirli, genellikle bacaklarda, rahatsız eden ve hoş olmayan birtakım duyumların eşlik ettiği ya da bunlara bir tepki olarak ortaya çıkan, bacaklarını hareket ettirmeye zorlanma itkisi;
- Bacakları hareket ettirmeye zorlanma itkisi, dinlenildiği ya da etkinlik gösterilmediği zamanlarda başlar ya da kötüleşir.
- Bacakları hareket ettirmeye zorlanma itkisi, hareket ettirmeyle birlikte belirli bir ölçüde azalır ya da tümüyle ortadan kalkar.
- Bacakları hareket ettirmeye zorlanma itkisi, gündüz olduğundan daha çok akşamları ya da geceleri kötüleşir ya da yalnızca akşamları ya da geceleri ortaya çıkar.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, en az haftada üç kez ortaya çıkar ve en az üç aydır vardır.
- A tanı ölçütündeki belirtilere klinik açıdan belirgin bir sıkıntı ya da toplumsal, işle ilgili, okulla ilgili, davranışsal işlevsellik alanlarında ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşme eşlik eder.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, başka bir ruhsal bozukluğa ya da sağlık durumuna (örn. artrit, bacak ödemi, periferik iskemi, bacak kasınçları) bağ lanamaz ve davranışsal bir durumla (örn. konumsal rahatsızlık, ayaklarını yere vurma alışkanlığı) daha iyi açıklanamaz.
- Bu belirtiler kötüye kullanılabilen bir maddenin ya da bir ilacın (örn. akatizi) fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
Maddenin/İlacın Yol Açtığı Uyku Bozukluğu
- Belirgin ve ağır bir uyku bozukluğu.
- Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularından elde edilen kanıtlar (1) ve (2)’nin varlığını gösterir:
- A tanı ölçütündeki belirtiler, madde entoksikasyonu (entoksikasyonu) ya da yoksunluğu sırasında ya da az bir zaman sonrasında ya da bir ilaç aldıktan sonra gelişmiştir.
- Söz konusu madde/ilaç, A tanı ölçütündeki belirtileri ortaya çıkarabilir.
- Bu bozukluk, maddenin/ilacın yol açmadığı bir uyku bozukluğuyla daha iyi açıklanamaz. Ayrı bir uyku bozukluğu olduğunun kanıtları şunlar olabilir:
Belirtiler, madde/ilaç kullanımından önce de vardır; belirtiler, akut yoksunluğun ya da ağır entoksikasyonun bitmesinden sonra önemli bir süre (örn. yaklaşık bir ay) kalıcı olmuştur ya da ayrı bir maddenin/ilacın yol açmadığı uyku bozukluğunun başka kanıtları vardır (örn. maddenin/ ilacın yol açmadığı yineleyici dönemlerin olduğuna ilişkin bir öykü).
- Bu bozukluk yalnızca deliryumun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.
- Bu bozukluk, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Not: Madde entoksikasyonu ya da madde yoksunluğu yerine bu tanının konabilmesi için klinik görünümde A tanı ölçütündeki belirtilerin daha baskın olması ve bunların klinik açıdan ele almayı gerektirecek denli ağır olması gerekir.
Varsa belirtiniz:
- Uykusuzluk türü: Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük, gece sık uyanma ya da dinlendirici olmayan bir uyku ile belirlidir.
- Gündüz uykululuk türü: Başlıca yakınmanın, uyanık olunduğu saatlerde aşırı uykululuk/bitkinlik olması ya da daha az sıklıkla, uzun bir uyku evresi ile belirlidir.
- Parasomni türü: Uyku sırasında olağandışı davranışlarla belirlidir.
- Karma tür: Herhangi bir belirtinin baskın olmadığı, değişik türde birçok uyku belirtisi ile giden, maddenin/ilacın yol açtığı uyku sorunu ile belirli dir.
Varsa belirtiniz
(madde kümesine eşlik eden tanı için “Madde ile İlişkili Bozukluklar ve Bağımlılık Bozuklukları” bölümündeki Çizelge 1’e bakın);
- Entoksikasyon (entoksikasyon) sırasında başlayan: Maddeyle/ilaçla entoksikasyon için tanı ölçütleri karşılanıyorsa ve belirtiler entoksikasyon sırasında gelişmişse bu belirleyici kullanılmalıdır.
- Kesilme/yoksunluk sırasında başlayan: Maddeden/ilaçtan kesilme/ yoksunluk için tanı ölçütleri karşılanıyorsa ve belirtiler kesilme/yoksunluk sırasında ya da kısa bir zaman sonra gelişmişse bu belirleyici kullanılma lıdır.
Tanımlanmış Diğer Bir Uykusuzluk Bozukluğu 780.52 (G47.09)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında İşlevsellikte düşmeye neden olan, uyku suzluk bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uyku suzluk bozukluğu için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı ya da uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir uykusuz luk bozukluğu kategorisi, uyku bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendiğinde kullanılır. Yazarken, "tanımlanmış diğer bir uyku bozukluğu” diye yazmanın ar dından özel neden yazılır (örn. “kısa uykusuzluk bozukluğu”).
“Tanımlanmış diğer” adı kullanılarak bellenebilecek görünümler için örnekler şunlardır:
- Kısa uykusuzluk bozukluğu: Süresi üç aydan kısadır.
- Dinlendirici olmayan uykuyla sınırlı: Başlıca yakınma, uykuya dal makta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük gibi diğer uyku belirtileri ol madan, dinlendirici olmayan bir uykudur.
Tanımlanmamış Uykusuzluk Bozukluğu 780.52 (G 4 7 .0 0 )
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, uyku suzluk bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uyku suzluk bozukluğu için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı ya da uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış diğer uyku suzluk bozukluğu kategorisi, uykusuzluk bozukluğunun ya da uyku-uyanıklık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belirlenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koy mak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda kullanılır.
Tanımlanmış Diğer Bir Aşırı Uykululuk Bozukluğu 780.54 (F47.19)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, aşı rı uykululuk bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların aşırı uykululuk bozukluğu için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı ya da uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanınnlanmış diğer bir aşırı uykululuk bozukluğu kategorisi, aşırı uykululuk bozukluğunun ya da uyku-uyanıklık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenierce tartışılmak istendiğinde kullanılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir aşırı uykululuk bozukluğu” diye yazmanın ardından özel neden yazılır (örn. Kleine-Levin sendromunda olduğu gibi “kısa süreli aşırı uykululuk”).
Tanımlanmamış Aşırı Uykululuk Bozukluğu 780.54 (G 47.10)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, aşırı uy kululuk bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların aşırı uykululuk bozukluğunun ya da uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu ka tegori kullanılır. Tanımlanmamış diğer aşırı uykululuk bozukluğu kategorisi, aşırı uykululuk bozukluğunun ya da uykuuyanıklık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenierce belirlenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durum larda kullanılır.
Tanımlanmış Diğer Bir Uyku-Uyanıklık Bozukluğu 780.59 (G47.8)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, uyku- uyanıklık bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam -karşılamadığı ve tanımlanmış diğer bir uykusuzluk bozukluğu ya da tanımlanmış diğer bir aşırı uykululuk bozukluğu tanısının konamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir uyku-uyanıkiık bozukluğu kategorisi, uyku-uyanıklık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütle rini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendiğinde kullanılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir uyku-uyanıklık bozukluğu” diye yazmanın ar dından özel neden yazılır (örn. “polisomnografi bulgusu ya da Parkinson hasta lığı ya da başka bir sinükleinopati öyküsü olmadan hızlı göz hareketleri uykusu sırasında yineleyici uyanmalar”).
Tanımlanmamış Uyku-Uyanıklık Bozukluğu 780.59 (G 4 7 .9 )
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, uyku- uyanıklık bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uyku-uyanıklık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı ve tanımlanmış diğer bir uykusuzluk bozukluğu ya da tanımlanmış diğer bir aşırı uykululuk bozukluğu tanısının konamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış diğer uyku-uyanıklık bozukluğu kategorisi, uyku-uyanıklık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçüt lerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belirlenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda kullanılır.
