Alkol ve Madde Bağımlılığı ve Madde Kullanım Bozuklukları

Hizmetler

İletişime Geçin

Ruh sağlığınızla ilgili destek almak, randevu oluşturmak veya terapi süreci hakkında bilgi edinmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Tüm görüşmeler gizlilik ilkesi çerçevesinde yürütülmekte olup, size özel değerlendirme ve yönlendirme sağlanmaktadır.

İLETİŞİM

Alkol ve Madde Bağımlılığı ve Madde Kullanım Bozuklukları

Alkol ve Madde Bağımlılığı (Madde Kullanım Bozuklukları)

Madde Kullanım Bozuklukları, alkol ve/veya diğer maddelerin (uyuşturucu, ilaç vb.) tekrar eden kullanımının, bireyin sağlığında, işlevselliğinde ve sosyal yaşamında klinik olarak belirgin bozulmalara yol açması durumudur. DSM-5'te "Madde ile İlişkili ve Bağımlılık Bozuklukları" başlığı altında ele alınmaktadır.

DSM-5 Tanı Kriterleri

Alkol ve Madde Kullanım Bozuklukları tanısı için, 12 aylık bir dönem içinde ortaya çıkan ve klinik olarak belirgin bir bozulmaya ya da sıkıntıya yol açan alkol/madde kullanımı durumunu ifade eden aşağıdaki kriterlerden ikisi veya daha fazlasının bulunması gerekmektedir :

Tablo : Alkol ve Madde Kullanım Bozuklukları DSM-5 Tanı Kriterleri

Kriter No.	Belirti/Durum	Açıklama
Bozulmuş Kontrol	1. Miktar/Süre	Alkol/madde genellikle niyet edilenden daha fazla miktarda veya daha uzun süreyle alınır.
	2. Bırakma Çabaları	Alkol/madde kullanımını azaltmak veya kontrol altında tutmak için sürekli bir istek veya sonuç vermeyen çabalar.
	3. Zaman Harcama	Alkol/maddeyi elde etmek, kullanmak veya etkilerinden kurtulmak için çok zaman harcanması.
	4. Aşerme	Alkol/madde kullanımına yönelik güçlü bir istek veya dürtü (aşerme).
Sosyal Bozulma	5. Sorumlulukları Yerine Getirememe	Tekrar eden kullanım sonucu işte, okulda veya evde başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe.
	6. Kişilerarası Sorunlar	Kişilerarası sorunlar olmasına karşın alkol/madde kullanımını sürdürme.
	7. Önemli Etkinliklerin Bırakılması	Önemli toplumsal, mesleki veya eğlence etkinliklerinin alkol/madde kullanımı nedeniyle bırakılması veya azaltılması.
Riskli Kullanım	8. Fiziksel Olarak Tehlikeli Durumlar	Fiziksel olarak tehlikeli olabilecek durumlarda (örn. alkollü araç kullanma) tekrar eden alkol/madde kullanımı.
	9. Zarara Rağmen Kullanım	Fiziksel veya ruhsal bir soruna yol açtığı bilgisine karşın alkol/madde kullanımını sürdürme.
Farmakolojik Kriterler	10. Tolerans	İstenen etkiyi sağlamak için giderek artan miktarlarda alkol/maddeye gereksinim duyma veya aynı miktarda kullanımla belirgin olarak azalmış etki.
	11. Yoksunluk	Madde kullanımı azaltıldığında ya da bırakıldığında titreme, terleme, çarpıntı gibi yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması veya bu belirtileri gidermek/önlemek için alkol/madde (veya benzer bir madde) kullanılması.

Şiddet Düzeyi Belirleyicileri:

Hafif: 2-3 belirti.

Orta: 4-5 belirti.

Şiddetli: 6 veya daha fazla belirti.

Belirtileri ve Klinik Görünüm

Madde bağımlılığı, maddeyi kullanmak için güçlü bir istek ve dürtüye sahip olmak, madde kullanımını azaltmak ve kontrol altına alamamak, maddeyi elde etmek ve kullanmak için çok vakit harcamak gibi belirtilerle kendini gösterir. Madde kullanımı sebebiyle işinde, okulunda ya da evinde sorumluluklarını yerine getirememe, sosyal aktivitelerden vazgeçme, huzursuzluk ve gerginlik hali, olumsuz davranışlarda artış, fiziksel ve ruhsal sıkıntılar yaşama, yalnız kalmak isteme ve çevreden uzaklaşma yaygın belirtilerdir. Duygusal hallerde sinir, mutluluk, öfke gibi ani yaşanan değişimler, uyku bozukluğu, mide bulantısı ve kusma, aşırı terleme ya da ellerin terlemesi, iştahsızlık ve kilo kaybı, halüsinasyon görmek, yorgun ve bitkin olmak, karamsarlık hissetmek de görülebilir. Klinik görünüm açısından, madde bağımlılığından şüphelenilen kişilerde peltek konuşma, göz bebeklerinde büyüme, uyarılma ve hayal görme gibi durumlar görülebilir.

Yoksunluk Sendromu: Yoksunluk sendromu, bağımlılık yapan maddelerin kullanımının aniden durdurulması veya azaltılması sonucunda ortaya çıkan bir dizi fiziksel ve psikolojik belirti dizisidir. Belirgin semptomları arasında yorgunluk, terleme, mide bulantısı, kusma, anksiyete, uykusuzluk ve halüsinasyon yer alır. Madde kullanımının bırakılmasıyla beraber hiperaktivite, duygu durumunda ani değişimler, kas ağrıları ve spazmlar da görülebilir. Yoksunluk krizi, maddeye ulaşılamadığı zaman ortaya çıkabilir ve vücudun fizyolojik olarak eksikliğini hissetmesi krizi başlatmak için yeterli olabilir.

Madde bağımlılığı kronikleşme eğilimi yüksek bir mental sorundur. Tekrar kullanım riski yüksektir ve nüksler birey ve ailesi için yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Bu durum, bağımlılığın sadece bir "irade zayıflığı" olmadığını, aksine biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan karmaşık bir beyin hastalığı olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, bağımlılığın uzun vadeli ve bütüncül bir tedavi yaklaşımı gerektirdiği anlaşılmalıdır.

Madde bağımlılığı olan bireylerde depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk, şizofreni, travma sonrası stres bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu gibi diğer ruhsal bozukluklar sıkça görülür. Örneğin, alkol bağımlılığı olanların %74'ü başka bir yaşam boyu bozukluk için kriterleri karşılamaktadır. Bu yüksek komorbidite oranları, madde bağımlılığının genellikle tek başına bir sorun olmadığını, aksine diğer ruhsal sağlık sorunlarıyla iç içe geçmiş bir durum olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, madde bağımlılığı tedavisi planlanırken eşlik eden diğer ruhsal bozuklukların da kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi önemlidir.

Bağımlı kişilerin yaşadığı ayrımcılık ve damgalanma, kişinin toplumdan uzaklaşmasına ve kişilerarası ilişkilerde çatışmalar yaşamasına neden olabilir. Bu durum, bağımlı kişinin bu sosyal sorunlarla başa çıkabilmek için tekrar maddeye yönelerek kısır döngü içerisine girmesine yol açabilir. Toplumda bağımlılıkla ilgili yaygın yanlış inanışlar (örn. "irade zayıflığı", "gerçek bir hastalık değil") tedavi arayışını engeller ve damgalanmayı artırır. Bu nedenle, bağımlılığın bir hastalık olduğu ve tedavi edilebilir olduğu konusunda toplumsal farkındalığın artırılması, damgalanmanın azaltılması ve profesyonel yardım arayışının teşvik edilmesi büyük önem taşımaktadır.

DSM-5

Madde ile ilişkili Bozukluklar ve Bag ımlılık Bozuklukları

Madde ile ilişkili bozukluklar 10 ayrı madde kümesini kapsar: Alkol; kafe in; kenevir (kannabis); varsandıranlar (hallüsinojenler) (fensiklidin [ya da ben zer etkili arilsikloheksilaminler] ve diğer varsandıranlar için ayrı kategoriler); uçucular (inhalanlar); opiyatlar; dinginleştirici, uyutucu ve kaygı gidericiler (sé datif, hipnotik ve anksiyolitikler); uyarıcılar (amfetamin türü maddeler, kokain ve diğer uyarıcılar); tütün ve diğer (ya da bilinmeyen) maddeler. Bu 10 küme tam olarak birbirinden ayrı değildir. Aşırı ölçülerde alınan her madde, ortak bir özellik olarak, beyindeki ödül dizgesini doğrudan etkinleştirir, dolayısıyla davranışların pekişmesine ve anı oluşumuna katkıda bulunur. Ödül dizgesini öyle yoğun bir biçimde etkinleştirirler ki olağan etkinlikler boşlanabilir.

Bu bölümde, madde ile ilişkili bozuklukların yanı sıra kumar oynama bozukluğu da kapsanmıştır. Bu kapsama, kumar oynama davranışının, kötüye kullanılabilen maddelerin ödül dizgelerini etkinleştirmesine benzer bir biçim de etki göstermesi ve madde kullanım bozukluklarının yarattığına benzer kimi davranışsal belirtilere neden olması ile ilişkilidir.

Madde ile ilişkili bozukluklar iki kümeye ayrılır: Madde kullanım bozuklukları ve maddenin yol açtığı bozukluklar. Şu durumlar maddenin yol açtığı durumlar olarak sıralanabilir: Entoksikasyon (entoksikasyon), yoksunluk ve madde nin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar (psikozla giden bozukluklar, bipolar ve ilişkili bozukluklar, depresyon bozuklukları, kaygı bozuklukları, takıntı-zorlantı bozuklukları ve ilişkili bozukluklar, uyku bozuklukları, cinsel işlev bozuklukları, deliryum ve nörobilişsel bozukluklar).

Bu bölüm kapsamında yer alan 10 madde kümesinin kendine özgü yanlarını yansıtmak üzere, bu bölümün geriye kalan kesimi madde kümesine gön; düzenlenmiştir. Ayırıcı tanıyı kolaylaştırmak için, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar için tanı ölçütleri, benzer görüngüyü taşıdıkları bozukluk larla birlikte verilmiştir (örn. maddenin/ilacın yol açtığı depresyon bozukluğu “Depresyon Bozuklukları” bölümünde yer alır). Özgül her kümenin geniş tanı kategorileri Çizelge l ’de gösterilmiştir.

Alkolle İlişkili Bozukluklar

Alkol Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakiierden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da İşlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir alkol kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak alkol alınır.

Alkol kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Alkol elde etmek, alkol kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Alkol kullanmaya içinin gitmesi ya da alkol kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici alkol kullanımı.

Alkolün etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın alkol kullanımını sürdürme.

Alkol kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili et kinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda alkol kullanma.

Büyük bir olasılıkla alkolün neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın alkol kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde alkol

kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde alkol kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Alkole özgü yoksunluk sendromu (alkol yoksunluğu için A ve Btanı ölçütlerine başvurun, s. 239 - 240).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için alkol (ya da benzodiazepin gibi yakından ilişkili bir madde) alınır.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce alkol kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, alkol kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Alkol kullanmaya içinin gitmesi ya da alkol kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hisset me”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce alkol kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, alkol kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Alkol kullanmaya içinin gitmesi ya da alkol kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hisset me”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, alkole ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Alkol entoksikasyonu, alkol yoksunluğu ya da alkolün yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, alkol kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun ye rine, alkol kullanım bozukluğu eştanısı, alkolün yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (alkol entoksikasyonu, alkol yoksunluğu ya da alkolün yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Söz gelimi, alkol entoksikasyonu ve alkol kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca alkol entoksikasyonu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, alkol kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F10.129 alkol entoksikasyonu ile birlikte ağır olmayan alkol kullanım bozukluğu ya da F10.229 alkol entoksikasyonu ile birlikte orta derecede ya da ağır alkol kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.00 (F10.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

303.90 (F10.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

303.90 (F10.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Alkol Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte alkol almış olma.

Alkol alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. uygunsuz cinsel ya da saldırgan davranış, duygudurum değişkenliği, yargılama bozukluğu).

Alkol alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan biri (ya da daha çoğu):

Sözü ağızda geveleyerek konuşma.

Eşgüdüm bozukluğu 3. Düzgün ayakta duramama.

Nistagmus.

Dikkat ya da bellek bozuklukları.

Stupor ya da koma.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 303.00’dır. ICD-10-CM kodu, alkol kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına bağlıdır. Ağır olmayan alkol kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F10.129’dur, orta derecede ya da ağır alkol kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F10.229’dur. Alkol kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F10.929’dur.

Alkol Yoksunluğu

Aşırı ölçüde ve uzun süreli alkol kullanımının bırakılması (ya da azaltılması).

A tanı ölçütünde tanımlanan alkol kullanımının bırakılmasından (ya da azaltılmasından) sonra, birkaç saatle, birkaç gün arasında değişen bir süre aralığından sonra aşağıdaki iki (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

Otonom aşırı etkinlik (hiperaktivite) (örn. terleme ya da dakikada 100’ün üzerinde bir kalp atım hızı).

El titremesinde artma.

Uykusuzluk.

Bulantı ya da kusma.

Gelip geçici, görsel, dokunsal ya da duysal varsanılar ya da yanılsamalar.

Ruhsal-motor ajitasyon (psikomotor ajitasyon).

Bunaltı.

Jeneralize tonik-klonik katılmalar.

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında İşlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Varsa belirtiniz:

Algı bozuklukları olan: Gerçeği değerlendirme bozuk değilken ortaya çıkan varsanılar (genellikle görsel ve dokunsal) gibi seyrek görülen durumlarda ya da deliryumda değilken ortaya çıkan duysal, görsel ya da dokunsal yanılsamaların olması durumunda bu belirleyici kullanılır.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 291.81’dir. Algı bozuklukları olmayan alkol yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F10.239’dur, algı bozuklukları olan alkol yok sunluğu için ICD-10-CM kodu F10.232’dir. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır alkol kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, alkol yoksunluğu ancak orta derecede-ağır alkol kullanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıkabilir denmek istenmektedir. Alkol yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan alkol kullanım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez.

Alkolün Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, alkolün yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görün güyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Alkolün yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizof reni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); alkolün yol açtığı bipolar bozukluk (“Bipolar ve İlişkili Bozukluklar”); alkolün yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); alkolün yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); alkolün yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku- Uyanıklık Bozuklukları”); alkolün yol açtığı cinsel işlev bozukluğu (“Cinsel İşlev Bozuklukları”) ve alkolün yol açtığı major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk (“Nörobilişsel Bozukluklar”). Alkol entoksikasyonu deliryumu ve alkol yoksunluğu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Alkol entoksikasyonu ya da alkol yoksunluğu tanısının konması yerine alkolün yol açtığı bu bozuklukların tanısının kona bilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Alkolle İlişkili Bozukluk 291.9 (F İ0.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, alkolle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların alkolle İliş kili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Kafeinle İlişkili Bozukluklar

Kafein Entoksikasyonu (Entoksikasyonu) 305.90 (F İ5,929)

Yakın bir geçmişte kafein tüketmiş olma (250 mg’ın üzerinde olmak üzere, yüksek bir dozda).

Kafein kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında aşağıdaki belirti ya da bulgulardan beşi (ya da daha çoğu) bulunur.

Huzursuzluk.

Sinirlilik.

Heyecan.

Uykusuzluk.

Yüz kızarması.

Diürez.

Mide-bağırsak rahatsızlığı.

Kas seğirmesi.

Düşünce ve konuşma dağınıklığı.

Taşikardi ya da aritmi.

İçsel gücün bitip tükenmemesi.

Ruhsal-motor ajitasyon (psikomotor ajitasyon).

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili atanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kafein Yoksunluğu 292.0 (F İ5.93)

Uzun bir süredir her gün kafein kullanma.

Kafein kullanımını birden bıraktıktan ya da azalttıktan sonraki 24 saat içinde ortaya çıkan aşağıdaki üç (ya da daha çok) belirti:

Baş ağrısı.

Belirgin bir yorgunluk ya da uyuşukluk.

Disfori ile giden bir duygudurum, çökkün duygudurum ya da kolay kızma.

Odaklanmakta güçlük çekme.

Grip benzeri belirtiler (bulantı, kusma ya da kaslarda ağrı/sertlik).

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumunun (örn. migren, virüs hastalığı) fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz ve başka bir madde esrik liği ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kafeinin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen kafeinin yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görün güyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Kafeinin yol açtığı kaygı (“Kaygı Bozuklukları”) ve kafeinin yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku-Uyanıklık Bozuklukları”). Kafein entoksikasyonu ya da kafein yoksunluğu tanısının konması yerine kafeinin yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlen dirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Kafeinle İlişkili Bozukluk 292.9 (F İ5.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, kafeinle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların özgül bir kafeinle ilişkili bozukluk ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşıla madığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Kenevirle (Kannabis) İlişkili Bozukluklar

Kenevir Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir kenevir kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak kenevir alınır.

Kenevir kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Kenevir elde etmek, kenevir kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır,

Kenevir kullanmaya içinin gitmesi ya da kenevir kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici kenevir kullanımı.

Kenevirin etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın kene vir kullanımını sürdürme.

Kenevir kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda kenevir kullanma.

Büyük bir olasılıkla kenevirin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın kenevir kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde kenevir

kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde kenevir kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması;

Kenevire özgü yoksunluk sendromu (kenevir yoksunluğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 247-248).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için kenevir (ya da yakından ilişkili bir madde) alınır.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce kenevir kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, kenevir kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Kenevir kullanmaya içinin git mesi ya da kenevir kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendi ni zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce kenevir kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, kenevir kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Kenevir kullanmaya içinin gitmesi ya da kenevir kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendi ni zorlanmış hissetme"), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, kenevire ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Kenevir es rikliği, kenevir yoksunluğu ya da kenevirin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, kenevir kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun yerine, kenevir kullanım bozukluğu eştanısı, kenevirin yol açtığı bozukluk kodu nun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (kenevir entoksikasyonu, kenevir yok sunluğu ya da kenevirin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notu na bakın). Sözgelimi, kenevirin yol açtığı kaygı bozukluğu ve kenevir kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca kenevirin yol açtığı kaygı bozukluğu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, kenevir kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F12.180 kenevirin yol açtığı kaygı bozukluğu ile birlikte ağır olmayan kenevir kullanım bozukluğu ya da F12.180 kenevirin yol açtığı kaygı bozukluğu ile birlikte orta derecede ya da ağır kenevir kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.20 (F12.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

304.30 (F12.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.30 (F12.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Kenevir Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte kenevir kullanmış olma.

Kenevir kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. motor eşgüdüm [motor koordinasyon] bozukluğu, öfori, kaygı, zamanın yavaşla dığı duyumu, yargılama bozukluğu, toplumdan uzaklaşma).

Kenevir kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan biri (ya da daha çoğu):

Konjunktivaya kan oturması.

Yeme isteğinin artması.

Ağız kuruluğu.

Taşikardi.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Varsa belirtiniz:

Algı bozuklukları olan: Gerçeği değerlendirme bozuk değilken ortaya çı kan varsanıların ya da deliryumda değilken ortaya çıkan duysal, görsel ya da dokunsal yanılsamaların olması durumunda bu belirleyici kullanılır.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89'dur. IGD-10-CM kodu, kenevir kulla nım bozukluğu eştanısının olup olmadığına ve algı bozuklukları olup olmadığına göre değişir.

Kenevir entoksikasyonu, algı bozuklukları olmayan: Ağır olmayan bir kenevir kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F12.129’dur, orta derecede ya da ağır kenevir kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10- CM kodu F12.229’dur. Kenevir kullanım bozukluğu eştanısı yoksa, ICD-10-CM kodu F12„929’dur.

Kenevir entoksikasyonu, algı bozuklukları olan: Ağır olmayan bir kenevir kulla nım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F12.122’dir, orta derece de ya da ağır kenevir kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F12.222’dir. Kenevir kullanım bozukluğu eştanısı yoksa, ICD-10-CM kodu F12.922’dir.

Kenevir Yoksunluğu 292.0 (F i2.288)

Aşırı ölçüde ve uzun süreli (genellikle, en az birkaç ay süresince, her gün ya da neredeyse her gün kullanım) kenevir kullanımının bırakılması.

A tanı ölçütünde tanımlanan kenevir kullanımının bırakılmasınının ardından, yaklaşık bir hafta geçtikten sonra, aşağıdaki üç (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

Kolay kızma, öfke ya da saldırganlık.

Sinirlilik ya da bunaltı.

Uyku sorunu (örn. uykusuzluk, rahatsız edici düşler).

Yeme isteğinde azalma ya da kilo verme.

Huzursuzluk.

Çökkün duygudurum.

Belirgin rahatsızlığa neden olan, şu bedensel belirtilerden en az biri: Karın ağrısı, sarsılma/titremeler, terleme, ateş, ürperme ya da baş ağ rısı.

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.0’dır. Kenevir yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F12.288’dir. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır kenevir kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, kenevir yoksunluğu ancak orta derecede-ağır kenevir kullanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıka bilir denmek istenmektedir. Kenevir yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan kenevir kullanım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez.

Kenevirin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, kenevirin yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görün güyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Kenevirin yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şi zofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); kenevirin yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları"); kenevirin yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku-Uyanıklık Bozuklukları”). Kenevir entoksikasyonu deliryumu ve kenevir yoksunluğu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Kenevir entoksikasyonu ya da kene vir yoksunluğu tanısının konması yerine kenevirin yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektire cek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Kenevirle İlişkili Bozukluk 292.9 (F İ2.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, kenevirle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların kenevirle İlişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Varsandıranla (Hallüsinojenle) İlişkili Bozukluklar

Fensiklidin Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, fen siklidin (ya da ilaçbilimi açısından benzer bir madde) kullanım örüntüsü;

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak fensiklidin alınır.

Fensiklidin kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Fensiklidin elde etmek, fensiklidin kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

4.Fensiklidin kullanmaya içinin gitmesi ya da fensiklidin kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

5.İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlü lüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyicl fensiklidin kulla nımı (fensiklidin kullanımıyla ilişkili yineleyici işe gitmemeler ya da işte başarı göstermeme; fensiklidin kullanımıyla ilişkili okula gitmemeler, okuldan atılma; çocuklarını ve evi boşlama).

Fensiklidinin etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın fenslklidin kullanımını sürdürme (entoksikasyonun sonuçlarıyla ilgili olarak eşiyle tartışma; kavga etme, dövüşme).

Fensiklidin kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda fensiklidin kul lanma (örn. fensiklidinin olumsuz etkileri altındayken araba ya da bir aygıt kullanma).

Büyük bir olasılıkla fensiklidinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bil gisine karşın fensiklidin kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakllerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde fensiklidin kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde fensiklidin kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Not: Fensiklidinler için yoksunluk belirti ve bulguları belirlenmemiştir, do layısıyla böyle bir ölçüt yoktur. (Hayvanlarda fensiklidinlerden yo k s u n lu k olduğu bildirilmiştir, ancak kullanan insanlar için böyle bir veri yoktur.)

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce fensiklidin kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, fensiklidin kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Fensiklidin kullanmaya içinin gitmesi ya da fensiklidin kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce fensiklidin kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, fensiklidin kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Fensiklidin kullanmaya içinin gitmesi ya da fensiklidin kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, fensikiidine ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

0 sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Fensiklidin entoksikasyonu ya da fensiklidinin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, fensiklidin kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun ye rine, fensiklidin kullanım bozukluğu eştanısı, fensiklidinin yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (fensiklidin entoksikasyonu ya da fensiklidinin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, fensiklidinin yol açtığı psikozla giden bozukluk eştanısı varsa, yalnız ca fensiklidinin yol açtığı psikozla giden bozukluk kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, fensiklidin kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F16.159 fensiklidinin yol açtığı psikozla giden bozukluk ile birlikte ağır olmayan fensiklidin kullanım bozukluğu ya da F16.259 fensiklidinin yol açtığı psikozla giden bozukluk ile birlikte orta derecede ya da ağır fensiklidin kullanımı.

0 sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.90 (F16.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

304.60 (F16.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.60 (F16.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Başka Varsandıran Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir varsandıran (fensiklidin dışında) kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, İstendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak varsandıran alınır.

Varsandıran kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Varsandıran elde etmek, varsandıran kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Varsandıran kullanmaya içinin gitmesi ya da varsandıran kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici varsandıran kullanımı (varsandıran kullanımıyla ilişkili yineleyici işe gitmemeler ya da işte başarı göstermeme; varsandıran kullanımıyla ilişkili okula bgitmemeler, okuldan atılma; çocuklarını ve evi boşlama).

Varsandıranın etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişiierarası sorunlar olmasına karşın varsandıran kullanımını sürdürme (entoksikasyonun sonuçlarıyla ilgili olarak eşiyle tartışma; kavga etme, dövüşme).

Varsandıran kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenme-dinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda varsandıran kullanma (örn.

varsandıranın olumsuz etkileri altındayken araba ya da bir aygıt kullanma).

Büyük bir olasılıkla varsandıranın neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın varsandıran kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artanölçülerde

varsandıran kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde varsandıran kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Not: Varsandıranlar için yoksunluk belirti ve bulguları belirlenmemiştir, dolayısıyla böyle bir ölçüt yoktur.

Özgül varsandıranı belirtiniz.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce varsandıran kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, varsandıran kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Varsandıran kullanmaya içinin gitmesi ya da varsandıran kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üze re, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce varsandıran kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, varsandıran kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Varsandıran kullanmaya içinin gitmesi ya da varsandıran kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, varsandırana ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Varsandıran entoksikasyonu ya da başka bir varsandıranın yol açtığı ruhsal bozukluk da varsa, varsandıran kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun ye rine, varsandıran kullanım bozukluğu eştanısı, varsandıranın yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (varsandıran entoksikasyonu ya da özgül bir varsandıranın yol açtığı ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, varsandırana bağlı psikozla giden bozukluk ve varsandıran kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca varsandırana bağlı psikozla gi den bozukluk kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, varsandıran kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F16.159 varsandırana bağlı psikozla giden bozukluk ile bir likte ağır olmayan varsandıran kullanım bozukluğu ya da F16.259 varsandırana bağlı psikozla giden bozukluk ile birlikte orta derecede ya da ağır varsandıran kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.30 (F16.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

304.50 (F16.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.50 (F16.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Fensiklidin Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte fensiklidin (ya da ilaçbilimi açısından benzer bir madde) kullanmış olma.

Fensiklidin kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranış değişiklikleri (tartışmacılık, saldır ganlık, dürtüsellik, öngörülemezlik, ruhsal-motor ajitasyon [psikomotor ajitasyon], yargılama bozukluğu).

Bir saat içinde gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan ikisi (ya da daha çoğu);

Not: Bu madde tüttürülünce, burundan çekilince ya da damardan kullanılınca başlangıcı daha hızlı olabilir.

Düşey ya da yatay nlstagmus.

Hipertansiyon ya da taşikardi.

Uyuşma ya da ağrıya duyarlıkta azalma.

Ataksi (hareketler arasındaki uyumun [birbirine göre ayarlamanın] bozulması).

Dizartri (sözcüklerin yanlış seslendirilmesi ya da söylenmesi).

Kaslarda sertlik.

Katılmalar ya da koma.

Hiperakuzi (sese aşırı duyarlılık).

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu fensiklidin kul lanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına bağlıdır. Ağır olmayan fensiklidin kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F16.129’dur, orta derece de ya da ağır fensiklidin kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F16.229’dur. Fensiklidin kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F16.929’dur.

Başka Varsandıran Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte varsandıran (fensiklidin dışında) kullanmış olma.

Varsandıran alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. belirgin bunaltı ya da çökkünlük, alınma düşünceleri, “çıldırıyor olma” korkusu, kuşkucu düşünceler, yargılama bozukluğu).

Varsandıran alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, tam uyanık olunduğu bir sırada gelişen algısal değişiklikler (örn. öznel olarak algıların güçlenmesi, kendine yabancılaşma, gerçekdışılık, yanılsamalar, varsanılar, sinesteziler [birleşik duyular]).

Varsandıran alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan ikisi (ya da daha çoğu):

Gözbebeklerinde genişleme.

Taşikardi.

Terleme.

Çarpıntı.

Görme bulanıklığı.

Titremeler.

Eşgüdüm bozukluğu.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha İyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu varsandıran kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına bağlıdır. Ağır olmayan varsandıran kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F16.129’dur, orta derecede ya da ağır varsandıran kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10- CM kodu F16.229’dur. Varsandıran kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10- CM kodu F16.929’dur.

Varsandırana Bağlı Kalıcı Algı Bozukluğu 292.89 (F İ6.983)

A. Bir varsandıranın bırakılmasından sonra, o varsandıranın entoksikasyonu sırasın da yaşanmış olan bir ya da birden çok algısal belirtinin yeniden yaşanması (örn. geometriyle ilgili varsanılar, çevresel görme alanlarında yanlış devinsel algılar, renk parlamaları, yoğunlaşmış renkler, yer değiştiren nesnelerin ardından sürüklenen izler, sonrası görüntüler, nesnelerin çevresinde ışık halkaları, makropsi [nesneleri olduğundan büyük algılama] ve mikropsi [nesneleri olduğundan küçük algılama]).

A tanı ölçütündeki belirtiler, klinik açıdan belirgin sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında İşlevsellikte düşmeye neden olur.

C. Bu belirtiler başka bir sağlık durumuna bağlanamaz (örn. beyinde yer alan lezyonlar, görsel epilepsiler) ve başka bir ruhsal bozuklukla (örn. deliryum, major nörobilişsel bozukluk, şizofreni) ya da hipnopompik (tam uyanma dan önce ortaya çıkan) varsanılarla daha iyi açıklanamaz.

Fensiklidinin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, fensiklidinin yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı gö rüngüyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmış tır (bu bölümlerde, maddenin/ilacm yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altın da yer alan bilgilere bakın): Fensiklidinin yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); fensik lidinin yol açtığı bipolar bozukluk (“îkiuçlu ve İlişkili Bozukluklar”); fensiklidi nin yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); fensiklidinin yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”). Fensiklidin entoksikasyonu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Fensiklidin entoksikasyonu tanısının konması yerine fensiklidinin yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Halusinojenlerin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, varsandıranın yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görüngüyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlan mıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Varsandıranın yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); varsandıranın yol açtığı bipolar bozukluk (“Bipolar ve İlişkili Bozukluklar”); varsandıranın yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); varsandıranın yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”). Varsandıran entoksikasyonu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Varsandıran entoksikasyonu tanısının kon ması yerine varsandıranın yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Fensiklidinle İlişkili Bozukluk 292.9 (F İ6.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, fensikli dinle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların fensiklidinle ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Tanımlanmamış Varsandıranla İlişkili Bozukluk 292.9 (F i6.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, varsandıranla ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların varsandıranla ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Uçucuyla (İnhalanla) İlişkili Bozukluklar

Uçucu Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir, hidrokarbon tabanlı uçucu madde kullanımı örüntüsü:

Uçucu madde, çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak alınır.

Uçucu madde kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir İstek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Uçucu madde elde etmek, uçucu madde kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Uçucu madde kullanmaya içinin gitmesi ya da uçucu madde kullan mak için çok büyük bir İstek duyma ya da kendini zorlanmış hisset me.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlü lüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici uçucu madde kullanımı.

Uçucu maddenin etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın kullanımını sürdürme.

Uçucu madde kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenme-dinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda uçucu madde kullanma.

Büyük bir olasılıkla bu maddenin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bil gisine karşın uçucu madde kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakllerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde uçucu

madde kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde uçucu madde kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Özgül uçucuyu belirtiniz: Olanaklı olduğunda, işe karışan özgül madde adlandırılmalıdır (örn. “inceltici [tiner] kullanım bozukluğu”).

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce uçucu madde kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, uçucu madde kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Uçucu madde kul lanmaya içinin gitmesi ya da uçucu madde kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce uçucu madde kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, uçucu madde kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Uçucu madde kul lanmaya içinin gitmesi ya da uçucu madde kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, uçucu maddeye ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodlan için not: Uçucu madde entoksikasyonu ya da uçucu maddenin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, uçucu madde kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanma yın. Bunun yerine, uçucu madde kullanım bozukluğu eştanısı, uçucu maddenin yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (uçucu madde entoksikasyonu ya da uçucu maddenin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, uçucu maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu ve uçucu madde kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca uçucu maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu kodu kullanılır ve dördüncü konum daki simgede, uçucu madde kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F18.14 uçucu maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte ağır olmayan uçucu madde kullanım bozukluğu ya da F18.24 uçucu maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte orta derecede ya da ağır uçucu madde kullanımı.

0 sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.90 (F18.10) Ağır olmayan: iki-üç belirtinin olması.

304.60 (F18.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.60 (F18.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Uçucu Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte, toluen ya da benzin gibi uçucu hidrokarbonlar da için de olmak üzere, uçucu maddelerle, isteyerek ya da istemeden, kısa bir süre içinde, yüksek ölçüde karşılaşma.

Uçucu madde alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. tartışmacılık, saldırganlık, duygusuzluk [apati], yargılama bozukluğu).

Uçucu madde alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan ikisi (ya da daha çoğu):

Baş dönmesi.

Nistagmus.

Eşgüdüm bozukluğu.

Sözü ağızda geveleyerek konuşma.

Düzgün ayakta duramama.

Letarji (uyuşukluk).

Reflekslerde azalma.

Ruhsal-motor (psikomotor) yavaşlama.

Titreme.

Genel bir kas güçsüzlüğü.

Görme bulanıklığı ya da çift görme.

Stupor ya da koma.

Öfori.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal b o zu klu kla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu uçucu m a d d e kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına bağlıdır. Ağır olmayan uçucu madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, 1CD-10-CM kodu F18.129’dur, orta derecede ya da ağır uçucu madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10- CM kodu F18.229’dur. Uçucu madde kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F18.929’dur.

Uçucunun Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, uçucu maddenin yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görüngüyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlan mıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacm yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Uçucunun yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); uçu cunun yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); uçucu nun yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); uçucunun yol açtığı major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk (“Nörobilişsel Bozukluklar”). Uçucu entoksikasyonu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Uçucu madde entoksikasyonu tanısının konması yerine uçucu maddenin yol açtığı bu bozuklukların tanısının kona bilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Uçucuyla İlişkili Bozukluk 292.9 (F İ8.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer İşlevsellik alanlarında İşlevsellikte düşmeye neden olan, uçucuyla ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uçucuyla ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Opiyatla İlişkili Bozukluklar

Opiyat Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir opiyat kullanım örüntüsü:

Opiyatlar, çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak alınır.

Opiyat kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Opiyat elde etmek, opiyat kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Opiyat kullanmaya içinin gitmesi ya da opiyat kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici opiyat kul lanımı.

Opiyatın etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın opiyat kullanımını sürdürme.

Opiyat kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda opiyat kullanma.

Büyük bir olasılıkla opiyatın neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın opiyat kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde opiyat

kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde opiyat kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Not: Yalnızca uygun tıbbi bakım altındayken opiyatları alanlarda bu tanı ölçütü karşılanmış olarak düşünülmez.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Opiyata özgü yoksunluk sendromu (opiyat yoksunluğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 265-266).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için opiyat (ya da yakından ilişkili bir madde) alınır.

Not: Yalnızca uygun tıbbi bakım altındayken opiyatları alan kişilerde bu tanı ölçütü karşılanmış olarak düşünülmez.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce opiyat kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, opiyat kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Opiyat kullanmaya içinin gitmesi ya da opiyat kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce opiyat kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, opiyat kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Opiyat kullanmaya içinin gitmesi ya da opiyat kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanma mıştır.

Varsa belirtiniz:

Sürdürme tedavisinde: Kişi, metadon ya da buprenorfin gibi reçetelenmiş agonist bir ilaç alıyorsa ve o ilacın yer aldığı küme için opiyat kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü karşılanmıyorsa (agoniste dayanıklılık ya da. yoksunluk dışında), bu ek belirleyici kullanılır. Bir kesimsel (parsiyel) agonist, bir agonist-antagonist ya da ağızdan alınan naltrekson ya da depo naltrekson gibi bir tam antagonistle sürdürme tedavisi yapılan kişi lerde de bu kategori kullanılır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, opiyata ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Opiyat es rikliği, opiyat yoksunluğu ya da opiyatın yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, opiyat kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun yerine, opiyat kullanım bozukluğu eştanısı, opiyatın yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (opiyat entoksikasyonu, opiyat yoksunluğu ya da özgül bir opiyatın yol açtığı ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, opiyatın yol açtığı depresyon bozukluğu ve opiyat kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca opiyatın yol açtığı depresyon bozukluğu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, opiyat kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F11.14 opiyat kullanımının yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte ağır olmayan opi yat kullanım bozukluğu ya da F11.24 opiyat kullanımının yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte orta derecede ya da ağır opiyat kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.50 (F11.10) Ağır olmayan: Iki-üç belirtinin olması.

304.00 (F11.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.00 (F11.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Opiyat Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte opiyat kullanmış olma.

Opiyat kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. başlan gıçta öfori, ardından duygusuzluk (apati), disfori, ruhsal-motor ajitasyon ya da yavaşlama, yargılama bozukluğu).

Opiyat kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, gözbebeklerinde daralma (ya da aşırı dozdan kaynaklanan anoksiye bağlı gözbebeklerinde büyüme) ve aşağıdaki belirti ya da bulgulardan biri (ya da daha çoğu):

Uyuşukluk ya da koma.

Sözü ağızda geveleyerek konuşma.

Dikkat ya da bellek bozukluğu.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Varsa belirtiniz:

Algı bozuklukları olan: Gerçeği değerlendirme bozuk değilken ortaya çıkan varsanıların olduğu seyrek durumlarda ya da deliryumda değilken ortaya çıkan duysal, görsel ya da dokunsal yanılsamaların olması duru munda bu belirleyici kullanılır.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu, opiyat kulla nım bozukluğu eştanısının olup olmadığına ve algı bozuklukları olup olmadığına göre değişir.

Opiyat entoksikasyonu, algı bozuklukları olmayan: Ağır olmayan bir opiyat kul lanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F11.129’dur, orta de recede ya da ağır opiyat kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F11.229’dur. Opiyat kullanım bozukluğu eştanısı yoksa, ICD-10-CM kodu F11.929’dur.

Opiyat entoksikasyonu, algı bozuklukları olan: Ağır olmayan bir opiyat kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F11.122’dlr, orta derecede ya da ağır opiyat kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10CM kodu F11.222’dir. Opiyat kullanım bozukluğu eştanısı yoksa, ICD-10-CM kodu F11.922’dir.

Opiyat Yoksunluğu 292.0 ( F i l . 23)

Aşağıdakilerden birinin varlığı:

Aşırı ölçüde ve uzun süreli (birkaç hafta ya da daha uzun bir süre) opiyat kullanımının bırakılması (ya da azaltılması).

Belirli bir süre opiyat kullanımından sonra bir opiyat antagonistinin uygulanması.

A tanı ölçütünde tanımlanan opiyat kullanımının bırakılmasından (ya da azaltılmasından) sonra dakikalar ya da birkaç gün içinde, aşağıdaki üç (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

Disfori duygudurumu.

Bulantı ve kusma.

Kas sızıları.

Göz yaşı akması ya da burun akıntısı.

Gözbebeklerinde büyüme, piloereksiyon (tüylerin dikleşmesi) ya da terleme.

İshal.

Esneme.

Ateş.

Uykusuzluk.

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.0’dır. ICD-10-CM kodu F11.23’tür. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır opiyat kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, opiyat yoksunluğu ancak orta derecede-ağır opiyat kullanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıkabilir denmek istenmekte dir. Opiyat yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan opiyat kullanım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez.

Opiyatın Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen opiyatın yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görüngü yü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Opiyatın yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); opiyatın yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); opiyatın yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku-Uyanıklık Bozuklukları”) ve opiyatın yol açtığı cinsel işlev bozukluğu (“Cinsel İşlev Bozuklukları”). Opiyat esrik liği deliryumu ve opiyat yoksunluğu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Opiyat entoksikasyonu ya da opiyat yoksunluğu tanısının konması yerine opiyatın yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Opiyatla İlişkili Bozukluk 292.9 ( F i l . 99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, opiyatla ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların opiyatla İlişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Gidericiyle (Sedatif, Hipnofik ya da Anksiyolitikle) İlişkili Bozukluklar

Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Giderici Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici alınır.

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç verme yen çabalar vardır.

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici elde etmek, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmak ya da yarattığı etkilerden kur tulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmaya içinin gitme si ya da dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme,

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlü lüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımı (dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımıyla ilişkili yineleyici işe gitmemeler ya da işte başarı göstermeme; dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kul lanımıyla ilişkili okula gitmemeler, okuldan atılma; çocuklarını ve evi boşlama).

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin etkilerinin neden ol duğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımını sürdürme (entoksikasyonun sonuçlarıyla ilgili ola rak eşiyle tartışma; kavga etme, dövüşme).

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanma (örn. dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin olumsuz etkileri altındayken araba ya da bir aygıt kullanma).

Büyük bir olasılıkla dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanı mının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki sağlan ması.

Not: Yalnızca uygun tıbbi bakım altındayken dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericileri alan kişilerde bu tanı ölçütü karşılanmış olarak düşünülmez.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericiye özgü yoksunluk sendromu (dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksun luğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 271-272).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için dingin leştirici, uyutucu ya da kaygı giderici (ya da alkol gibi yakından ilişkili bir madde) alınır.

Not: Yalnızca uygun tıbbi bakım altındayken dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericileri alan kişilerde bu tanı ölçütü karşılanmış olarak düşünülmez.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmaya içinin gitmesi ya da dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmaya içinin gitmesi ya da dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanma mıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericiye ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Dinginleş tirici, uyutucu ya da kaygı giderici entoksikasyonu, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu ya da dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun yerine, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısı, dingin leştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici entoksikasyonu, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu ya da dingin leştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gideri ci entoksikasyonu ve dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanıları varsa, yalnızca dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici entoksikasyonu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F13.14 dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gide rici entoksikasyonu ile birlikte ağır olmayan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu ya da F13.24 dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici entoksikasyonu ile birlikte orta derecede ya da ağır dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.40 (F13.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

304.10 (F13.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.10 (F13.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Giderici Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici almış olma.

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. uygunsuz cinsel ya da saldırgan davranış, duygudurum değişkenliği, yargılama bozukluğu).

Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan biri (ya da daha çoğu):

Sözü ağızda geveleyerek konuşma.

Eşgüdüm bozukluğu 3. Düzgün ayakta duramama.

Nistagmus.

Bilişsel bozukluklar (örn. dikkat, bellek).

Stupor ya da koma.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına bağlıdır. Ağır olmayan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F13.129’dur, orta derecede ya da ağır dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F13.229’dur. Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gide rici kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F13.929’dur.

Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Giderici Yoksunluğu

Aşırı ölçüde ve uzun süreli, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımının bırakılması (ya da azaltılması).

A tanı ölçütünde tanımlanan, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanımının bırakılmasından (ya da azaltılmasından) sonra, birkaç saatle, birkaç gün arasında değişen bir süre aralığından sonra aşağıdaki iki (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

Otonom aşırı etkinlik (hiperaktivite) (örn. terleme ya da dakikada100’ün üzerinde bir kalp atım hızı).

El titremesi.

Uykusuzluk.

Bulantı ya da kusma.

Gelip geçici görsel, dokunsal ya da duysal varsanılar ya da yanılsamalar.

Ruhsal-motor ajitasyon (psikomotor ajitasyon).

Bunaltı.

Grand mal katılmalar.

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Varsa belirtiniz:

Algı bozuklukları olan: Gerçeği değerlendirme bozuk değilken ortaya çıkan varsanılar (genellikle görsel ve dokunsal) gibi durumlarda ya da deliryumda değilken ortaya çıkan duysal, görsel ya da dokunsal yanılsama ların olması durumunda bu belirleyici kullanılabilir.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.0’dır. Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu için ICD10-CM kodu, orta derecede ya da ağır dinginleş tirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısı olup olmadığına ve algı bozuklukları olup olmadığına göre değişir. Algı bozuklukları olmayan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F13.239’dur. Algı bozuklukları olan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F13.232’dir. ICD-10-CM kodu, orta derece de ya da ağır dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gide rici yoksunluğu ancak orta derecedeağır dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıkabilir denmek is tenmektedir. Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici kullanım bozukluğu nun kodlanmasına izin verilmez.

Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Gidericinin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görüngüyü paylaştıkları bozuklukların bulundu ğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol aç tığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı bipolar bozukluk (“Bipolar ve İlişkili Bozukluklar”); dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı dep resyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); dingin leştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku- Uyanıklık Bozuklukları”); dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı cinsel işlev bozukluğu (“Cinsel İşlev Bozuklukları”) ve dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk (“Nörobilişsel Bozukluklar”). Dinginleştirici, uyutucu ya da kay gı giderici entoksikasyonu deliryutnu ve dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici entoksikasyonu ya da dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici yoksunluğu tanısının konması yerine dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericinin yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik de ğerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Dinginleştirici, Uyutucu ya da Kaygı Gidericiyle İlişkili Bozukluk 292.9 (F İ3,99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, dingin leştirici, uyutucu ya da kaygı gidericiyle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı gidericiyle ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Uyarıcıyla İlişkili Bozukluklar

Uyarıcı Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, amfetamin türü madde, kokain ya da diğer bir uyarıcı kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak uyarıcı alınır.

Uyarıcı kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Uyarıcı elde etmek, uyarıcı kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Uyarıcı kullanmaya içinin gitmesi ya da uyarıcı kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineieyici uyarıcı kullanımı.

Uyarıcının etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineieyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın uyarıcı kullanımını sürdürme.

Uyarıcı kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda uyarıcı kullanma.

Büyük bir olasılıkla uyarıcının neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineieyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın uyarıcı kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde uyarıcı

kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde uyarıcı kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Not: Dikkat eksikliği/aşırı hareketlilik bozukluğu ya da narkolepsi için ilaç kullanırken olduğu gibi, yalnızca uygun tıbbi bakım altındayken uyarıcı ilaç alan kişilerde bu tanı ölçütü karşılanmış olarak düşünül mez.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Uyarıcıya özgü yoksunluk sendromu (uyarıcı yoksunluğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 278-279).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için uyarıcı (ya da yakından ilişkili bir madde) alınır.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce uyarıcı kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, uyarıcı kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Uyarıcı kullanmaya içinin gitmesi ya da uyarıcı kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zor lanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce uyarıcı kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, uyarıcı kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Uyarıcı kullanmaya içinin gitmesi ya da uyarıcı kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlan mış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılan mamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, uyarıcıya ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede İse bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Amfetamin entoksikasyonu, amfetamin yoksunluğu ya da amfetaminin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, amfetamin kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodlan kullanmayın. Bunun yerine, amfetamin kullanım bozukluğu eştanısı, amfetaminin yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (amfetamin entoksikasyonu, amfetamin yoksunluğu ya da amfetaminin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, amfetamin türü ya da başka bir uyarıcının yol açtığı depresyon bozukluğu eştanısı ile birlikte amfe tamin türü ya da başka uyarıcı kullanım bozukluğu varsa, yalnızca amfetamin türü ya da başka uyarıcının yol açtığı depresyon bozukluğu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, amfetamin türü ya da başka uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F15.14 amfetamin türü ya da başka bir uyarıcının yol açtığı depres yon bozukluğu ile birlikte ağır olmayan amfetamin türü ya da başka uyarıcı kullanım bozukluğu ya da F15.24 amfetamin türü ya da başka bir uyarıcının yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte orta derecede ya da ağır amfetamin türü ya da başka uyarıcı kullanım bozukluğu. Benzer biçimde, kokainin yol aç tığı depresyon bozukluğu eştanısı ile birlikte kokain kullanım bozukluğu varsa, yalnızca kokainin yol açtığı depresyon bozukluğu kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, kokain kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F14.14 kokainin yol açtığı depres yon bozukluğu ile birlikte ağır olmayan kokain kullanım bozukluğu ya da F14.24 kokainin yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte orta derecede ya da ağır kokain kullanım bozukluğu.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

305.70 (F15.10) Amfetamin türü madde

305.60 (F14.10) Kokain

305.70 (F15.10) Diğer ya da belirlenmemiş uyarıcı

Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.40 (F15.20) Amfetamin türü madde

304.20 (F14.20) Kokain

304.40 (F15.20) Diğer ya da belirlenmemiş uyarıcı

Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

304.40 (F15.20) Amfetamin türü madde

304.20 (F14.20) Kokain

304.40 (F15.20) Diğer ya da belirlenmemiş uyarıcı

Uyarıcı Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Yakın bir geçmişte, amfetamin benzeri madde, kokain ya da başka bir uyarıcı kullanmış olma.

Uyarıcı kullanımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. öfori ya da duygulanımda küntleşme; girginlik değişiklikleri; her an tetikte olma; kişilerarası duyarlılık; bunaltı; gerginlik ya da öfke; basmakalıp davranışlar; yargılama bozukluğu).

Uyarıcı alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, aşağıdaki belirti ya da bulgulardan ikisi (ya da daha çoğu):

Taşikardi ya da bradikardi.

Gözbebeklerinde büyüme.

Kan basıncı yüksekliği ya da düşüklüğü

Terleme ya da ürperme.

Bulantı ya da kusma.

Kilo verildiğinin kanıtı.

Ruhsal-motor ajitasyon ya da yavaşlama (psikomotor ajitasyon ya da retardasyon).

Kas güçsüzlüğü, solununum baskılanması, göğüs ağrısı ya da aritmiler.

Konfüzyon, katılmalar, diskineziler, distoniler ya da koma.

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Özgül maddeyi belirtiniz (amfetamin türü madde, kokain ya da başka uyarıcı).

Varsa belirtiniz:

Algı bozuklukları olan: Gerçeği değerlendirme bozuk değilken ortaya çıkan varsanıların olduğu durumlarda ya da deliryumda değilken ortaya çıkan duysal, görsel ya da dokunsal yanılsamaların olması durumunda bu belirleyici kullanılabilir.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu, uyarıcının am fetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı olmasına göre, amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu olup olmadığına göre ve algı bozuklukların olup olmadığına göre değişir.

Algı bozuklukları olan, amfetamin, kokain ya da diğer bir uyarıcı es rikliği: Ağır olmayan amfetamin ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F15.129’dur, orta derecede ya da ağır amfetamin ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F15.229’dur. Amfetamin ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F15.929’dur. Benzer biçimde, ağır olmayan kokain kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F14.129’dur, orta derecede ya da ağır kokain kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F14.229’dur. Kokain kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F14.929’dur.

Algı bozuklukları olmayan, amfetamin, kokain ya da diğer bir uyarıcı entoksikasyonu: Ağır olmayan amfetamin ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F15.122’dir, orta derecede ya da ağır amfetamin ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F15.222’dir. Amfetamin ya da başka bir uyancı kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F15.922’dlr. Benzer biçimde, ağır olmayan kokain kullanım bozukluğu eştanısı varsa IGD-10-GM kodu F14.122’dir, orta derecede ya da ağır kokain kullanım bozukluğu eştanısı varsa ICD-10-CM kodu F14.222’dir. Kokain kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F14.922’dir.

Uyarıcı Yoksunluğu

Aşırı ölçüde ve uzun süreli, amfetamin türü madde, kokain ya da başka bir uyarıcı kullanımının bırakılması (ya da azaltılması).

A tanı ölçütünde tanımlanan uyarıcı kullanımının bırakılmasından (ya da azaltılmasından) sonra, birkaç saatle, birkaç gün arasında değişen bir süre aralığından sonra disforl duygudurumu ve aşağıdaki iki (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi;

Yorgunluk.

Canlı, hoş olmayan düşler.

Uykusuzluk ya da aşırı uyku.

Yeme isteğinde artma.

Ruhsal-motor yavaşlama ya da ajitasyon (psikomotor retardasyon ya da ajitasyon).

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve entoksikasyon ya da başka bir madde yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruh sal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Yoksunluk sendromuna neden olan özgül maddeyi belirtiniz (amfetamin türü madde, kokain ya da başka bir uyarıcı).

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.0’dır. ICD-10-CM kodu uyarıcının bir am fetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı olmasına göre değişir. Amfetamin ya da diğer bir uyarıcı yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F15.23’tür, kokain yoksun luğu için ICD-10-CM kodu F14.23’tür. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı yoksunuğu ancak orta derecede-ağır amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı kul lanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıkabilir denmek istenmektedir. Amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan amfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı kullanım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez.

Uyarıcının Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Aşağıda sözü edilen, uyarıcının yol açtığı bozukluklar, bu kitapta, aynı görün güyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Uyarıcının yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şi zofreni Açılımı Kapsamında ve Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); uyarıcının yol açtığı bipolar bozukluk (“Bipolar ve İlişkili Bozukluklar”); uyarıcının yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); uyarıcının yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); uyarıcının yol açtığı takıntızorlantı bozukluğu (“Takıntı Zorlantı Bozukluğu ve İlişkili Bozukluklar”); uyarıcının yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku-Uyanıklık Bozuklukları”) ve uyarıcının yol açtığı cinsel işlev bozukluğu (“Cinsel İşlev Bozuklukları”). Uyarıcı entoksikasyonu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tar tışmasına bakın. Uyarıcı entoksikasyonu ya da uyarıcı yoksunluğu tanısının konması yerine uyarıcının yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirti lerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Uyarıcıyla İlişkili Bozukluk

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemi! diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, uyarıcıyla ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların uyarıcıyla ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.9’dur. ICD-10-CM kodu uyarıcının biramfetamin, kokain ya da başka bir uyarıcı olmasına göre değişir. Tanımlanmamış amfetamin ya da diğer bir uyarıcı yoksunluğu için ICD-10CM kodu F15.99’dur, tanımlanmamış kokain yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F14.99’dur.

Tütünle İlişkili Bozukluklar

Tütün Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakllerden en az ikisi ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu bir tütün kullanım örüntüsü:

Çoğu kez, İstendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak tütün alınır.

Tütün kullanmayı bırakmak ya da denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Tütün elde etmek, tütün kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Tütün kullanmaya içinin gitmesi ya da tütün kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülük lerini yerine getirememe ile sonuçlanan, ylneleyici tütün kullanımı (örn. işini engelleme).

Tütünün etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın tütün kullanımını sürdürme (örn. tütün kullanımıyla ilgili olarak başkalarıyla tartışmalara girme).

Tütün kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili et kinliklerin ya da eğlenmedinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda tütün kullanma (örn. yatakta sigara içme).

Büyük bir olasılıkla tütünün neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgi sine karşın tütün kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde tütün

kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde tütün kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki

sağlanması.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Tütüne özgü yoksunluk sendromu (tütün yoksunluğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 282-283).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için tütün (ya da nikotin gibi yakından ilişkili bir madde) alınır.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce tütün kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, tütün kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Tütün kullanmaya içinin gitmesi ya da tü tün kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma île giden: Daha önce tütün kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, tütün kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “Tütün kullanmaya içinin gitmesi ya da tütün kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Sürdürme tedavisinde: Kişi, nikotin yerine koyma tedavisi gibi uzun süreli bir sürdürme tedavisi almaktadır ve o ilacın yer aldığı küme için tütün kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü karşılanmıyorsa (nikotin yerine koyma tedavisine dayanıklılık ya da yoksunluk dışında), bu ek belirleyici kullanılır.

Denetimli çevrede: Kişi, tütüne ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Tütün yoksunluğu ya da tütünün yol açtığı uyku bozukluğu da varsa, tütün kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun yerine, tütün kullanım bozukluğu eştanısı, tütünün yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (tütün yoksunluğu yş da tütünün yol açtığı uyku bozukluğu için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, tütünün yol açtığı uyku bozukluğu eştanısı varsa, yalnızca tütünün yol açtığı uyku bozukluğu kodu kullanılır ve dördün cü konumdaki simgede, tütün kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F17.208 tütünün yol açtığı uyku bozukluğu ile birlikte ağır olmayan tütün kullanım bozukluğu. Tütünün yol açtığı uyku bozukluğu ile birlikte ağır olmayan tütün kullanımı kodunun kullanılmasına izin verilmez.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

305.1 (Z72.0) Ağır olmayan: ikl-üç belirtinin olması.

305.1 (F17.200) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

305.1 (F17.200) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Tütün Yoksunluğu 292.0 (Fİ 7.203)

En az birkaç hafta, her gün tütün kullanma.

A tanı ölçütünde tanımlanan tütün kullanımının bırakılmasından ya da ölçüsünün azaltılmasından sonraki 24 saat içinde, aşağıdaki dört (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

Kolay kızma, engellenmişlik duygusu ya da öfke.

Bunaltı.

Odaklanma güçlüğü.

Yeme isteğinde artma.

Huzursuzluk.

Çökkün duygudurum.

Uykusuzluk.

B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve entoksikasyon ya da başka bir madde yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruh sal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.0'dır. Tütün yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F17.203’tür. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır tütün kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Burada, tütün yoksunluğu ancak orta derecede-ağır tütün kullanım bozukluğunun varlığı durumunda ortaya çıkabilir denmek istenmektedir. Tütün yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan tütün kulla nım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez.

Tütünün Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Tütünün yol açtığı uyku bozukluğu, “Uyku-Uyanıklık Bozuklukları” bölümün de tartışılmıştır (“Maddenin/îlacın Yol Açtığı Uyku-Uyanıklık Bozukluklarına bakın).

Tanımlanmamış Tütünle İlişkili Bozukluk 292.9 (F17.209)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, tütünle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların tütünle ilişkili bozukluklar ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Maddeyle İlişkili Bozukluklar

Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Madde Kullanım Bozukluğu

A. On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gös teren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sorunlu, alkol, kafein, kenevir, varsandıran (fensiklidin ve diğerleri), uçucu, opiyat, dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici ya da tütün kategorilerine sokulamayan, entoksikasyon yapan (entoksikan) bir madde kulla nım örüntüsü:

Çoğu kez, istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak diğer (ya da bilinmeyen) bir madde alınır.

Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi kullanmayı bırakmak ya da de netim altında tutmak için sürekli bir istek ya da bir sonuç vermeyen çabalar vardır.

Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi elde etmek, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi kullanmaya içinin gitmesi ya da diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme.

İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yüküm lülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımı.

Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanı mını sürdürme.

Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımından ötürü önemli bir takım toplumsal, işle ilgili etkinliklerin ya da eğienme-dinlenme et kinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.

Yineleyici bir biçimde, tehlikeli olabilecek durumlarda diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi kullanma.

Büyük bir olasılıkla diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin neden ol duğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımı sürdürülür.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması:

Entoksikasyonu ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyi kullanma gereksinimi.

Aynı ölçüde diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımının sürdürülmesine karşın belirgin olarak daha az etki sağlanması.

Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeye özgü yoksunluk sendromu (diğer [ya da bilinmeyen] bir madde yoksunluğu için A ve B tanı ölçütlerine başvurun, s. 287-288).

Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için diğer (ya da bilinmeyen) bir madde (ya da yakından ilişkili bir madde) alınır.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanmaya içinin gitmesi ya da diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü (A4 tanı ölçütü dışında, “diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanmaya içinin gitmesi ya da diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme”), 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

Varsa belirtiniz:

Denetimli çevrede: Kişi, diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeye ulaşmasının kısıtlandığı bir çevrede ise bu ek belirleyici kullanılır.

O sıradaki ağırlığına göre kodlayınız: ICD-10-CM kodları için not: Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde entoksikasyonu, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde yoksun luğu ya da diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı başka bir ruhsal bozukluk da varsa, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu için aşağıdaki kodları kullanmayın. Bunun yerine, diğer (ya da bilinmeyen) bir mad de kullanım bozukluğu eştanısı, diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı bozukluk kodunun dördüncü konumundaki simgede gösterilir (diğer [ya da bilinmeyen] bir madde entoksikasyonu, diğer [ya da bilinmeyen] bir madde yoksunluğu ya da diğer [ya da bilinmeyen] bir maddenin yol açtığı özgül bir ruhsal bozukluk için kodlama notuna bakın). Sözgelimi, diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu eştanısı varsa, yalnızca diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı depresyon kodu kullanılır ve dördüncü konumdaki simgede, diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısının ağır olmayan, orta derecede ya da ağır olup olmadığı belirtilir: F19.14 diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu ya da F10.229 diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu ile birlikte orta dere cede ya da ağır diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımı.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz: .

305.90 (F19.10) Ağır olmayan: İki-üç belirtinin olması.

304.90 (F19.20) Orta derecede: Dört-beş belirtinin olması.

304.90 (F19.20) Ağır: Altı ya da daha çok belirtinin olması.

Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Madde Entoksikasyonu (Entoksikasyonu)

Başka bir kategori içinde yer almayan ya da bilinmeyen bir maddenin ya kın bir geçmişte alınmasına (bir maddeyle yakın bir geçmişte karşılaşılmasına) bağlanabilecek, geriye dönüşlü, maddeye özgü bir sendromun gelişmesi.

Maddenin alımı sırasında ya da kısa bir süre sonrasında gelişen, söz ko nusu maddenin merkezi sinir dizgesi üzerindeki etkilerine bağlanabilecek, klinik açıdan önemli, sorunlu davranışsal ya da ruhsal değişiklikler (örn. motor eşgüdüm bozukluğu, ruhsal-motor ajitasyon ya da yavaşlama, öfori, bunaltı, tartışmacılık, duygudurum değişkenliği, bilişsel bozukluk, yargılama bozukluğu, toplumdan uzaklaşma).

Bu belirtiler ya da bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu de içinde olmak üzere başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Kodlama notu: ICD-9-CM kodu 292.89’dur. ICD-10-CM kodu, aynı maddey le diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısının olup ol madığına bağlıdır. Ağır olmayan diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-10-CM kodu F19.129’dur, orta derecede ya da ağır diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, ICD-

10-CM kodu F19.229’dur. Ayın maddeyle diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısı yoksa ICD-10-CM kodu F19.929’dur.

Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Madde Yoksunluğu 292.0 (F19.239)

Aşırı ölçüde ve uzun süreli diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımının bırakılması (ya da azaltılması).

Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanımının bırakılmasından (ya da azaltılmasından) kısa bir süre sonra maddeye özgü bir sendromun gelişmesi.

Maddeye özgü sendrom, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplum sal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Bu belirtiler başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir madde entoksikasyonu ya da yoksunluğu da içinde olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha İyi açıklanamaz.

K o d la m a notu: ICD-9-CM kodu 292.0’dır. Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde yoksunluğu için ICD-10-CM kodu F19.239’dur. ICD-10-CM kodu, orta derecede ya da ağır diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğu eştanısının varlığını gösterir. Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde yoksunluğu ile birlikte ağır olmayan diğer (ya da bilinmeyen) bir madde kullanım bozukluğunun kodlanmasına izin verilmez. '

Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Maddenin Yol Açtığı Diğer Bozukluklar

Diğer ya da bilinmeyen maddeler kategorisi doğal olarak iyi tanımlanamayacağı için, yol açtığı bozuklukların dereceleri ve değişik türleri belirsizdir. Yine de diğer (ya da bilinmeyen) maddenin yol açtığı bozukluklar olabilir. Aşağıda sözü edilen diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açabileceği bozukluk lar, bu kitapta, aynı görüngüyü paylaştıkları bozuklukların bulunduğu diğer bölümlerde tanımlanmıştır (bu bölümlerde, maddenin/ilacın yol açtığı ruhsal bozukluklar başlığı altında yer alan bilgilere bakın): Diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı psikozla giden bozukluk (“Şizofreni Açılımı Kapsamın da ve

Psikozla Giden Diğer Bozukluklar); diğer (ya da bilinmeyen) bir mad denin yol açtığı bipolar bozukluk

(“Bipolar ve İlişkili Bozukluklar”); diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı depresyon bozukluğu (“Depresyon Bozuklukları”); diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı kaygı bozukluğu (“Kaygı Bozuklukları”); diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı takmtızorlantı bozukluğu (“TakıntıZorlantı Bozukluğu ve İlişkili Bozukluklar”); diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı uyku bozukluğu (“Uyku-Uyanıklık Bozuklukları”); diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı cinsel işlev bozukluğu (“Cinsel İşlev Bozuklukları”) ve diğer (ya da bilinmeyen) bir mad denin yol açtığı major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk (“Nörobilişsel Bozukluklar”). Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde entoksikasyonu deliryumu ve diğer (ya da bilinmeyen) bir madde yoksunluğu deliryumu için “Nörobilişsel Bozukluklar” bölümündeki deliryum tanı ölçütlerine ve tartışmasına bakın. Diğer (ya da bilinmeyen) bir madde entoksikasyonu ya da diğer (ya da bilinmeyen) bir madde yoksunluğu tanısının konması yerine diğer (ya da bilinmeyen) bir maddenin yol açtığı bu bozuklukların tanısının konabilmesi için belirtilerin ayrıca klinik değerlendirmeyi gerektirecek denli ağır olması gerekir.

Tanımlanmamış Diğer (ya da Bilinmeyen) Bir Maddeyle ilişkili Bozukluk

292.9 (Fi9.99)

Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyle ilişkili bozukluğun belirti özelliklerinin baskın oldu ğu, ancak bunların diğer (ya da bilinmeyen) bir maddeyle ilişkili herhangi özgül bir bozukluk ya da madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır.

Maddeyle İlişkili Olmayan Bozukluklar

Kumar Oynama Bozukluğu 312.31 (F63.0)

On iki aylık bir süre içinde, aşağıdakilerden en az dördü (ya da daha çoğu) ile kendini gösteren, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan, sürekli ve yineleyici, sorunlu bir kumar oynama davranışı:

İstediği coşkuyu sağlayabilmek için giderek daha çok parayla kumar oynamaya gereksinir.

Kumar oynamayı bırakma ya da durdurma girişimleri sırasında huzursuz ya da kolay kızan biri olur.

Kumar oynamayı denetim altına almak, bırakmak ya da durdurmak için, yineleyen, sonuç vermeyen çabaları olmuştur.

Sık sık kumar oynama üzerinde düşünüp durur (örn. geçmişteki ku mar oynama yaşantılarını yeniden yaşamayı sürekli düşünüp durma, bir sonraki girişimini engellemek ya da tasarlamak, kumar oynamak için para bulma yollarını düşünme).

Sıklıkla, sıkıntı duyarken kumar oynama (örn. çaresiz, suçlu, bunalmış, çökkün).

Parayla kumar oynayıp yitirdikten sonra, çoğu kez, eşitlenmek için bir başka gün geri gelir (yitirdiklerinin ardından koşar).

Ne denli kumar oynadığını gizlemek için yalan söyler.

Kumar oynaması yüzünden önemli bir ilişkisini, işini, eğitim ya da iş olanağını tehlikeye atmış ya da yitirmiştir.

Kumar oynadığı için düştüğü umutsuz parasal durumlardan kurtulmak için başkalarının parasal kaynak sağlamasına bel bağlar.

Kumar oynama davranışı bir mani dönemi ile daha iyi açıklanamaz.

Varsa belirtiniz:

Dönemsel: Kumar oynama tanı ölçütlerinin karşılandığı birden çok dönem arasında belirtilerin yatıştığı birkaç aylık dönemlerin olması.

Sürekli: Yılllardar, tanı ölçütlerini karşılayan, sürekli belirtiler yaşama.

Varsa belirtiniz:

Erken yatışma evresinde: Daha önce kumar oynama bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, kumar oynama bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü, 12 aydan daha kısa süreli olmak üzere, en az üç aydır karşılanmamaktadır.

Sürekli yatışma ile giden: Daha önce kumar oynama bozukluğu için tanı ölçütleri tam karşılandıktan sonra, kumar oynama bozukluğunun hiçbir tanı ölçütü, 12 ay ya da daha uzun bir süredir, hiçbir zaman karşılanmamıştır.

O sıradaki ağırlığını belirtiniz:

Ağır olmayan: Dört-beş belirtinin olması.

Orta derecede: Altı-yedl belirtinin olması.  Ağır: Sekiz-dokuz belirtinin olması.

Hakkımızda

İletişim Bilgileri

Alkol ve Madde Bağımlılığı ve Madde Kullanım Bozuklukları

Hizmetler

Alkol ve Madde Bağımlılığı ve Madde Kullanım Bozuklukları

Hızlı Menü

Diğer Linkler

İletişim Bilgileri

E-Mail:

Telefon