Cinsel İşlev Bozuklukları ve Tedavisi
Cinsel İşlev Bozuklukları ve Türleri:
Tanısal Kriterler ve Tabular Cinsel işlev bozuklukları, bireyin cinsel yanıt döngüsünde (istek, uyarılma, orgazm) yaşadığı aksamaları kapsar. DSM-5-TR, bu tanıların konulabilmesi için belirtilerin en az altı aydır sürmesini ve cinsel birleşmelerin en az %75-%100'ünde yaşanmasını şart koşar.
Erkeklerde Cinsel İşlev Bozuklukları Erkeklerde en sık karşılaşılan sorunlar arasında erken boşalma ve sertleşme bozukluğu yer alır. Sertleşme bozukluğu (Erektil Disfonksiyon), özellikle 40 yaş üstü erkeklerde diyabet ve kalp hastalıkları gibi organik nedenlerle %23 ile %90 arasında değişen oranlarda görülebilir.
Erken Boşalma Vajinal penetrasyondan sonraki 1 dakika içinde boşalma Ejakülatuar refleks kontrolü zayıftır
Sertleşme Bozukluğu Sertleşme sağlama veya sürdürmede belirgin güçlük Performans anksiyetesi süreci ağırlaştırır
Gecikmiş Boşalma Orgazmda belirgin gecikme veya yokluğu Genellikle psikolojik veya ilaç kaynaklıdır
Azalmış Cinsel İstek Cinsel düşünce veya istekte belirgin azlık Libido kaybı olarak da tanımlanır.
Kadınlarda Cinsel İşlev Bozuklukları ve Vajinismus: Kadınlarda cinsel ilgi/uyarılma bozukluğu ve orgazm bozukluğu ön plandadır. Ancak Türkiye gibi toplumlarda vajinismus başvuruları oldukça yüksektir. Vajinismus, cinsel birleşmeyi engelleyen, vajina dış kaslarının istem dışı kasılmasıdır ve vakaların %80-%90'ı psikolojik kökenlidir.
DSM-5-TR, vajinismus ve ağrılı cinsel ilişkiyi (disparoni) "Genito-Pelvik Ağrı/Penetrasyon Bozukluğu" başlığı altında birleştirmiştir.
DSM-5
25
Cinsel İşlev Bozuklukları
Geç Boşalma 302.74 (F 52.32)
- Eşli her cinsel etkinlikte ya da neredeyse her cinsel etkinlikte (yaklaşık% 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda) aşa ğıdaki belirtilerden biri, kişi bir gecikme olmasını istemiyorken yaşanıyor olmalıdır:
- Boşalmada belirgin gecikme.
- Belirgin boşalma seyrekliği ya da yokluğu.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kaynaklanmamaktadır ve bir maddeye/ ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Sertleşme Bozukluğu 302.72 (F52.21)
- Her cinsel etkinlikte ya da neredeyse her cinsel etkinlikte (yaklaşık % 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda), aşağıdaki üç belirtiden biri yaşanıyor olmalıdır:
- Cinsel etkinlik sırasında sertleşme (ereksiyon) sağlamada belirgin güçlük çekme.
- Cinsel etkinliği bitirene dek sertleşmeyi (ereksiyonu) sürdürmede belirgin güçlük çekme.
- Sertlik düzeyinde belirgin azalma.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kaynaklanmamaktadır ve bir maddeye / ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Kadında Orgazm Bozukluğu 302.72 (F 52.21 )
- Her cinsel etkinlikte ya da neredeyse her cinsel etkinlikte (yaklaşık % 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda) aşağıdaki belirtilerden birinin varlığı:
- Orgazmda belirgin gecikme, belirgin orgazm seyrekliği ya da yokluğu.
- Orgazm duyumlarının çok düşük yoğunlukta olması.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan (örn. eşin kaba güç kullanması) ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kaynaklanmamaktadır ve bir maddeye/ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
Varsa belirtiniz:
Hiçbir koşulda, hiçbir zaman bir orgazm yaşamamıştır.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Kadında Cinsel İlgi/Uyarılma Bozukluğu 302.72 (F52.22)
A. Aşağıdakilerden en az üçü ile kendini gösteren, cinsel ilgi/uyarılmanın yokluğu ya da belirgin olarak az olması:
- Cinsel etkinliğe karşı ilgisizlik ya da çok az ilgi gösterme.
- Cinsel içerikli düşüncelerin ya da düşlemlerin olmaması ya da çok az olması.
- Cinsel etkinliği başlatmama ya da çok az başlatma, eşinin başlatma girişimlerine karşılık vermeme.
- Her cinsel karşılaşmada ya da neredeyse her cinsel karşılaşmada (yaklaşık % 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda), cinsel etkinlik sırasında, cinsel coşku/hoşlanma olmaması ya da çok az olması.
- İçten ya da dıştan gelen hiçbir cinsel simgeye (örn. yazılı, sözel ya da görsel) karşı cinsel ilgi/uyarılmanın olmaması ya da çok az olması.
- Her cinsel karşılaşmada ya da neredeyse her cinsel karşılaşmada (yaklaşık % 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda), cinsel etkinlik sırasında, cinsel organlarda ya da cinsel organ ların dışında bir duyum olmaması ya da çok az olması. B. A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan (örn. eşin kaba güç kullanması) ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kay naklanmamaktadır ve bir maddeye/ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Cinsel Organlarda-Pelviste Ağrı/İçe Girme Bozukluğu 302.76 (F52.6)
A. Aşağıdakilerden birinde (ya da daha çoğunda), sürekli ya da yineleyici güçlük çekme:
- Birleşme sırasında vajinaya girme.
- Vajinaya girme ya da girme girişimleri sırasında vulvovajinada ya da pelviste belirgin ağrı duyma.
- Vajinaya girme eyleminin gerçekleşeceği beklenirken ya da vajinaya girme sırasında ya da girilmesinden ötürü, vulvovajinada ya da pelvis te ağrı duymayla ilgili olarak belirgin bir korku ya da kaygı duyma.
- Vajinaya girme girişimi sırasında pelvis tabanı kaslarını çok germe ya da sıkma. B. A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan (örn. eşin kaba güç kullanması) ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kay naklanmamaktadır ve bir maddeye/ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Erkekte Düşük Cinsel İstek Bozukluğu 302.71 (F52.0)
A. Cinsel içerikli düşüncelerin ya da düşlemlerin ve cinsel etkinlik için iste ğin, sürekli ya da yineieyici olarak az olması (ya da olmaması). Klinisyen, kişinin yaşı ve yaşamındaki genel ve toplumsal-kültürel durum gibi cinsel işlevselliğini etkileyebilecek etkenleri göz önünde bulundurarak böyle bir yargıya varır. B. A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kaynaklanmamaktadır ve bir maddeye/ ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: A tanı ölçütündeki belirtiler az sıkıntı doğurur.
- Orta derecede: A tanı ölçütündeki belirtiler orta düzeyde bir sıkıntı doğurur.
- Ağır: A tanı ölçütündeki belirtiler çok sıkıntı doğurur.
Erken Boşalma 302.75 (F52.4)
- Eşli cinsel etkinlik sırasında, sürekli ya da yineleyici olarak, vajinaya gir dikten sonra yaklaşık bir dakika içinde ve kişinin isteğinden önce boşalma örüntüsü:
Not: Erken boşalma tanısı, vajinayı kapsamayan cinsel etkinliklerde bu lunan kişilere de konabilirse de, bu tür etkinlikler için özgül süre ölçütü belirlenmemiştir.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, en az, yaklaşık altı aydır sürmektedir ve her cinsel etkinlikte ya da neredeyse her cinsel etkinlikte (yaklaşık % 75-100’ünde) (belirli durumlarda ya da yaygın ise her durumda) olmalıdır.
- A tanı ölçütündeki belirtiler, kişide, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya neden olur.
- Bu cinsel işlev bozukluğu, cinsel kökenli olmayan bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz ya da ağır bir ilişki bozukluğundan ya da gerginlik yaratıcı önemli başka etkenlerden kaynaklanmamaktadır ve bir maddeye/ ilaca ya da başka bir sağlık durumuna bağlanamaz.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaşam boyu: Bu bozukluk, kişi cinsel açıdan etkin olduğundan beri vardır.
- Edinsel: Bu bozukluk, oldukça olağan bir cinsel işlevsellik evresinden sonra başlamıştır.
Olup olmadığını belirtiniz:
- Yaygın: Belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle sınırlı değildir.
- Durumsal: Yalnızca belirli tür uyarımlar, durumlar ya da eşlerle ortaya çıkar.
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: Vajinaya girdikten sonra 30 saniye-bir dakika içinde boşalma olur.
- Orta derecede: Vajinaya girdikten sonra 15-30 saniye içinde boşalma olur.
- Ağır: Cinsel etkinlikten önce, cinsel etkinliğin başında ya da vajinaya girdikten sonra 15 saniye içinde boşalma olur.
Maddenin/İlacın Yol Açtığı Cinsel İşlev Bozukluğu
- Klinik görünüme, klinik açıdan belirgin bir cinsel işlev bozukluğu egemendir.
- Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularından elde edilen kanıtlar (1) ve (2)’nin varlığını gösterir:
- A tanı ölçütündeki belirtiler, madde entoksikasyonu (entoksikasyonu) ya da yoksunluğu sırasında ya da az bir zaman sonrasında ya da bir ilaç aldıktan sonra gelişmiştir.
- Söz konusu madde/ilaç, A tanı ölçütündeki belirtileri ortaya çıkarabilir.
- Bu bozukluk, maddenin/ilacın yol açmadığı bir cinsel işlev bozukluğuyla daha iyi açıklanamaz. Ayrı bir cinsel işlev bozukluğu olduğunun kanıtları şunlar olabilir:
Belirtiler, madde/ilaç kullanımından önce de vardır; belirtiler, akut yoksunluğun ya da ağır entoksikasyonun bitmesinden sonra önemlibir süre (örn. yaklaşık bir ay) kalıcı olmuştur ya da ayrı bir maddenin/ilacın yol açmadığı cinsel işlev bozukluğunun başka kanıtları vardır (örn. mad denin/ilacın yol açmadığı yineleyici dönemlerin olduğuna ilişkin bir öykü).
- Bu bozukluk yalnızca deliryumun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.
- Bu bozukluk, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Not: Madde entoksikasyonu ya da madde yoksunluğu yerine bu tanının konabilmesi için klinik görünümde A tanı ölçütündeki belirtilerin daha baskın olması ve bunların klinik açıdan ele almayı gerektirecek denli ağır olması gerekir.
Tanımlanmış Diğer Bir Cinsel İşlev Bozukluğu 302.79 (F52.8)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel iş lev bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cinsel işlev bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir cinsel işlev bozukluğu kategorisi, cinsel işlev bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendi ğinde kullanılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir cinsel işlev bozukluğu” diye yazmanın ardından özel neden yazılır (örn. “cinsellikten tiksinme”).
Tanımlanmamış Cinsel İşlev Bozukluğu 302.70 (F5 2 .9 )
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel iş lev bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cinsel işlev bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış diğer cinsel iş lev bozukluğu kategorisi, cinsel işlev bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belirlenmek istenme diğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda kullanılır.
Cinsel Kimlig inden Yakınma (Hoşnut Olmama)
Çocuklarda Cinsel Kimliğinden Yakınma (Hoşnut Olmama) 302.6 (F64.2) - Aşağıdakilerden en az altısının olması ile kendini gösteren (bunlardan biri A1 tanı ölçütü olmalıdır), en az altı ay süreyle, kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle, onun için belirlenen cinsel kimlik arasında belirgin bir uyuşmazlık olması:
- Karşı cinsten olmayı çok isteme ya da karşı cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçenekten) olduğu konusunda diretme.
- Erkeklerde (belirlenen cinsel kimlik), karşı cinsin giysilerini giymek is teme ya da kadınsı giyim kuşama ileri derecede öykünme vardır; kız larda (belirlenen cinsel kimlik), yalnızca erkeksi giysiler giymek isteme ve kadınsı giysiler giymeme konusunda çok diretme vardır.
- İmgesel ya da düşlemsel oyunlarda karşı cinsin yerine geçmeyi çok ister.
- Genelde karşı cinsin oynadığı oyuncakları, oyunları ya da etkinlikleri oynamayı çok ister.
- Oyun arkadaşlarını karşı cinsten seçmeyi çok ister.
- Erkeklerde (belirlenen cinsel kimlik), erkeksi oyuncaklara, oyunlara ve etkinliklere karşı çıkma ve itiş-kakış oyunlarından belirgin kaçınma vardır; kızlarda (belirlenen cinsel kimlik) kızların oynadığı oyuncaklara, oyunlara ve etkinliklere belirgin karşı çıkma vardır.
- Cinsel anatomisinden hiç hoşlanmama.
- Kişinin yaşadığı cinsel kimlikle eşleşen birincil ve/ya da ikincil cinsel özellikleri çok isteme.
- Bu duruma klinik açıdan belirgin bir sıkıntı eşlik eder ya da bu durum toplumsal işlevsellikte, okulda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında İşlev sellikte düşme ile gider.
Varsa belirtiniz:
Cinsel gelişim bozukluğu ile giden (örn. 255.2 [E25.0] doğuştan gelen adrenal hiperplazi ya da 259.50 [E34.50] androjen duyarsızlık sendromu gibi doğuştan gelen bir adrenogenital bozukluk).
Kodlama notu: Cinsel kimliğinden yakınmanın (hoşnut olmamanın) yanı sıra cinsel gelişim bozukluğunu da kodlayın.
Gençlerde ve Erişkinlerde Cinsel Kimliğinden Yakınma (Hoşnut Olmama) 302.85 (F64.1)
- Aşağıdakllerden en az altısının olması ile kendini gösteren, en az altı ay süreyle, kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle, onun için belirlenen cinsel kimlik arasında belirgin bir uyuşmazlık olması:
- Kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle, birincil ve/ya da İkincil cinsel özellikleri (ya da genç ergenlerde beklenen ikincil cinsel özellik ler) arasında belirgin bir uyuşmazlık olması.
- Kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle arasında belirgin uyuş mazlık olduğu için birincil ve/ya da ikincil cinsel özelliklerinden kur tulmayı çok isteme (ya da genç ergenlerde, beklenen ikincil cinsel özelliklerin gelişmesini önlemeyi isteme).
- Diğer cinsin birincil ve/ya da ikincil cinsel özelliklerini çok isteme.
- Diğer cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçenekten) olmayı çok isteme.
- Diğer cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçenekten) gibiymiş gibi davranılmayı çok isteme.
- Diğer cinse (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçeneğe) özgü duygularının ve tepkilerinin olduğuna çok inanma.
- Bu duruma klinik açıdan belirgin bir sıkıntı eşlik eder ya da bu durum toplumsal, işle İlgili işlevsellikte ya da önemli diğer İşlevsellik alanlarında iş levsellikte düşme ile gider.
Varsa belirtiniz:
Cinsel gelişim bozukluğu ile giden (örn. 255.2 [E25.0] doğuştan gelen adrenal hiperplazi ya da 259.50 [E34.50] androjen duyarsızlık sendromu gibi doğuştan gelen bir adrenogenital bozukluk).
Kodlama notu: Cinsel kimliğinden yakınmanın (hoşnut olmamanın) yanı sıra cinsel gelişim bozukluğunu da kodlayın.
Varsa belirtiniz:
Geçiş sonrası: Kişi, istediği kimliğe, onu tam zamanlı olarak yaşayarak geçmiştir (cinsiyet değişikliği yasallaşmış olsun ya da olmasın) ve karşı cinse geçmek için yapılan tıbbi girişimlerden ya da tedavilerden en az biri uygulanmıştır (ya da uygulanması için hazırlık yapılmaktadır) - karşı cins hormonları tedavisi ya da istenen cinsel kimlik doğrultusunda cinsel kimlik belirlenmesi için cerrahi girişim (örn. penektoml, doğuştan erkek olana vajlnoplasti; doğuştan kadın olana mastektomi ya da falloplasti).
Tanımlanmış Diğer Bir Cinsel Kimliğinden Yakınma (Hoşnut Olmama) Durumu 302.6 (F64.8)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel kimliğinden yakınmanın (hoşnut olmamanın) belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) için tanı ölçütleri ni tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) durumu kategorisi, cinsel kim liğinden yakınma (hoşnut olmamanın) ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendiğinde kullanılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) durumu” diye yazmanın ar dından özel neden yazılır (örn. “kısa süreli olarak cinsel kimliğinden yakınma [hoşnut olmama]”).
“Tanımlanmış diğer” adı kullanılarak belirlenebilecek görünümler için bir örnek şudur:
O sıradaki bozukluk, cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) için tanı ölçütlerini karşılamaktadır ancak süresi altı aydan daha kısadır.
Tanımlanmamış Cinsel Kimliğinden Yakınma (Hoşnut Olmama) Durumu
302.6 (F64.9)
Klinik açıdan belirgin belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel kimliğinden yakınmanın (hoşnut olmamanın) belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış diğer cinsel kimliğinden yakınma (hoşnut olmama) durumu kategorisi, cinsel kimliğinden yakınmanın (hoşnut olmamanın) tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belirlenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda kullanılır
Cinsel Sapkınlık (Paraflli) Bozuklukları
Gözetlemecilik Bozukluğu 302.82 (F6 5 .3 )
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar ola rak kendini gösteren, kendi bunu bilmeyen bir kişiyi çıplak, soyunurken ya da cinsel etkinlikte bulunurken gözetlemekten, yineleyicl bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Kişi, ilgili kişinin olurunu almadan bu cinsel itkilerine göre davranmıştır ya da cinsel itkileri ya da düşlemleri klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
- Cinsel olarak uyarılan ve/ya da cinsel itkilerine göre davranan kişi en az 18 yaşındadır.
Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, gözetlemecilik davranışında bulunma olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uy gulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, İlgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer İşlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Göstermecilik Bozukluğu 302.4 (F65.2)
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar olarak kendini gösteren, bunu beklemeyen bir kişiye cinsel organlarını göster mekten, yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Kişi, ilgili kişinin olurunu almadan bu cinsel itkilerine göre davranmıştır ya da cinsel itkileri ya da düşlemleri klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle İlgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında İşlevsellikte düşmeye neden olur.
Olup olmadığını belirtiniz:
Cinsel organlarını ergenlik öncesi çocuklara göstermekten cinsel olarak uyarılan
Cinsel organlarını bedensel olarak olgun kişilere göstermekten cinsel olarak uyarılan
Cinsel organlarını ergenlik öncesi çocuklara ve bedensel olarak olgun kişilere göstermekten cinsel olarak uyarılan
Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, kişinin cinsel organlarını gösterme davranışında bulunma olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uygulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, ilgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle İlgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Sürtünmecilik Bozukluğu 302.89 (F65.81)
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar olarak kendini gösteren, oluru olmayan bir kişiye dokunmaktan ya da sürtünmekten, ylneleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Kişi, ilgili kişinin olurunu almadan bu cinsel itkilerine göre davranmıştır ya da cinsel itkileri ya da düşlemleri klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Varsa belirtiniz;
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, oluru olmayan bir kişiye dokunma ya da sürtünme olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uygulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, ilgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Cinsel Özezerlik (Mazoşizm) Bozukluğu 302.83 (F 6 5 .5 1 )
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar ola rak kendini gösteren, aşağılanmaktan, dövülmekten, bağlanmaktan ya da başka bir biçimde acı çekmekten, yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Düşlemler, cinsel itkiler ya da davranışlar klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle İlgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanların da işlevsellikte düşmeye neden olur.
Varsa belirtiniz:
Asfiksiofili ile giden: Kişi, soluk alıp vermesinin kısıtlanmasıyla ilişkili uygulamalara katılmaktan cinsel olarak uyarılıyorsa. Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, özezer cinsel davranışlarda bulunma olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uy gulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, ilgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Cinsel Elezerlik (Sadizm) Bozukluğu 302.83 (F65.51)
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar olarak kendini gösteren, bir başkasına bedensel ya da ruhsal acı çektirmekten, yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Kişi, ilgili kişinin olurunu almadan bu cinsel itkilerine göre davranmıştır ya da cinsel itkileri ya da düşlemleri klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, elezer cinsel davranışlarda bulunma olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uy gulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, ilgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Pedofili Bozukluğu 302.2 (F65.4)
- En az altı aylık bir süre boyunca, ergenlik öncesi çocuk ya da çocuklarla (genellikle 13 yaşında ve daha küçük olanlarla) cinsel etkinlikte bulunmak la ilgili, yineleyen, cinsel yönden uyarıcı yoğun düşlemler, cinsel itkiler ya da davranışlar.
- Kişi, bu cinsel itkilerine göre davranmıştır ya da cinsel itkileri ya da düş lemleri klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da kişilerarası güçlüklere neden olur.
- Kişi, en azından 16 yaşındadır ve A tanı ölçütünde sözü edilen çocuk ya da çocuklardan en az beş yaş daha büyüktür.
Not: 12-13 yaşlarında biriyle süregiden cinsel ilişkisi olan, geç ergenlik evresin deki bir kişiyi bu kapsamda değerlendirmeyiniz.
Olup olmadığını belirtiniz:
Tekeğilimli tür (yalnızca çocuklara ilgi duyar)
Tekeğllimli olmayan tür
Varsa belirtiniz:
Cinsel yönden erkeklere ilgi duyan
Cinsel yönden kızlara ilgi duyan Cinsel yönden her ikisine de ilgi duyan
Varsa belirtiniz:
Ensestle sınırlı ise
Fetişizm Bozukluğu 302.81 (F65.0)
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar olarak kendini gösteren, yaşamayan (cansız) nesneleri kullanmaktan ya da cinsel organlar dışı bir vücut bölgesine/vücut bölgelerine son derecede özel ola rak odaklanmaktan, yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Bu düşlemler, cinsel itkiler ya da davranışlar klinik açıdan belirgin sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanların da işlevsellikte düşmeye neden olur.
- Fetiş nesneleri, karşıgiyim giysileri (karşıgiyim bozukluğunda olduğu gibi) ya da cinsel organları dokunsal uyarmak için özel olarak tasarlanmış ay gıtlarla (örn. vibratör) sınırlı değildir.
Belirtiniz:
Vücut bölümü (bölümleri) Yaşamayan nesne(ler) Diğer
Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, fetişizm davranışlarında bulunma ola naklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uygula nabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişi, denetimli olmayan bir çevrede, en az beş yıl süreyle, ilgili kişinin olurunu almadan bu gibi cinsel itkilerine göre davran mamıştır ve klinik açıdan sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Karşıgiyim (Travesti) Bozukluğu 302.3 (F65.1)
- En az altı aylık bir süre boyunca, düşlemler, itkiler ya da davranışlar olarak kendini gösteren, karşıgiylmden (karşı cinse özel giysileri giymekten), yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma.
- Bu düşlemler, cinsel itkiler ya da davranışlar klinik açıdan belirgin bir sı kıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.
Varsa belirtiniz:
Fetişizm ile giden: Dokumalardan, gereçlerden ya da takılardan cinsel olarak uyarılıyorsa.
Otojinefili ile giden: Kendini kadın olarak düşünmekten ya da düşlemekten cinsel olarak uyarılıyorsa. Varsa belirtiniz:
Denetimli çevrede: Bu belirleyici, karşıgiyim olanaklarının kısıtlandığı bir kurumda ya da ortamda yaşayan kişilere uygulanabilir.
Tam yatışma gösteren: Kişinin, denetimli olmayan bir çevredeyken, en az beş yıl süreyle, klinik açıdan bir sıkıntısı ya da toplumsal, işle ilgili alan larda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevselliğinde düşme yoktur.
Tanımlanmış Diğer Bir Cinsel Sapkınlık Bozukluğu 302.89 (F65.89)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel sapkınlık bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cin sel sapkınlık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir cinsel sapkınlık bozukluğu kategorisi, cinsel sapkınlık bozukluklarından her hangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendiğinde kullanılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir cinsel sap kınlık bozukluğu” diye yazmanın ardından özel neden yazılır (örn. “zoofili”).
“Tanımlanmış diğer” adı kullanılarak belirlenebilecek görünümler için, hep sini kapsamasa da, verilebilecek örnekler arasında, altı aydır süren ve klinik açı dan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, telefonda açık saçık konuşma, nekrofili (cesetler), zoofili (hayvanlar), koprofili (dışkı), klizmafili (lav man) ya da ürofili (idrar) gibi yineleyici bir biçimde, cinsel olarak çok uyarılma örnekleri vardır. Tanımlanmış diğer bir cinsel sapkınlık bozukluğu tam yatışma gösteren ve/ya da denetimli çevrede olarak belirtilebilir.
Tanımlanmamış Cinsel Sapkınlık Bozukluğu 302.9 (F65.9)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer İşlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, cinsel sapkınlık bozukluğunun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların cin sel sapkınlık bozuklukları tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış diğer cinsel sapkınlık bozukluğu kategorisi, cinsel sapkınlık bozukluklarından herhangi özgül biri için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belirlenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda kullanılır.
