Demans, Alzheimer ve Nörobilişsel Bozukluklar
Demans, Alzheimer ve Nörobilişsel Bozukluklar
Zihnin Sessiz İstilası:
Yaşlanma süreciyle birlikte hepimiz zaman zaman anahtarlarımızı nereye koyduğumuzu unutabiliriz. Ancak unutkanlık, günlük yaşamı sürdürmeyi engelleyen bir boyuta ulaştığında, bu durum normal yaşlanmanın bir parçası değil, Nörobilişsel Bozukluk belirtisi olabilir.
1. Demans Bir Hastalık Değil, Bir Şemsiye Terimdir
Çoğu zaman Alzheimer ile karıştırılsa da Demans (Bunama), tek başına bir hastalık ismi değildir. Hafıza, düşünme, yön bulma ve sosyal yetenekleri etkileyen bir grup belirtinin genel adıdır.
Bu şemsiyenin altında farklı bozukluklar yer alır:
Alzheimer Hastalığı: En yaygın görülen tiptir (%60-80 oranında).
Vasküler Demans: Beyindeki kan akışının bozulması (inme vb.) sonucu oluşur.
Lewy Cisimcikli Demans: Hareket bozuklukları ve halüsinasyonlarla seyredebilir.
Frontotemporal Demans: Genellikle kişilik ve dil becerilerindeki değişimlerle başlar.
2. Alzheimer Hastalığı: Beyindeki Yapısal Değişimler
Alzheimer, beyinde amiloid plaklar ve tau proteinleri adı verilen yapıların birikmesiyle karakterizedir. Bu birikimler sinir hücreleri arasındaki iletişimi keser ve hücre ölümlerine yol açar.
Alzheimer’ın Erken Belirtileri:
Yeni öğrenilen bilgileri unutmak (en belirgin işaret).
Plan yapma veya problem çözmede zorluk çekmek.
Zaman ve mekan algısının karışması.
Kelimeleri bulmada veya konuşmaya dahil olmada güçlük.
Eşyaları kaybedip, adımları takip ederek geri bulamama.
3. Nörobilişsel Bozukluklar ve Sınıflandırma
Modern tıpta bu durumlar artık "Nörobilişsel Bozukluklar" (NBB) başlığı altında incelenir. Bu sınıflandırma ikiye ayrılır:
Hafif Nörobilişsel Bozukluk: Kişide belirgin bir bilişsel gerileme vardır ancak kişi günlük işlerini (yemek yapmak, fatura ödemek) hâlâ bağımsızca yapabilir.
Majör Nörobilişsel Bozukluk: Belirtiler, kişinin günlük bağımsızlığını tamamen yitirmesine neden olacak kadar şiddetlidir.
4. Risk Faktörleri ve Korunma Yolları
Genetik faktörler önemli olsa da yaşam tarzı değişiklikleri riskin yönetilmesinde kritik rol oynar:
Kardiyovasküler Sağlık: Kalbe iyi gelen her şey beyne de iyi gelir. Tansiyon ve kolesterol kontrolü şarttır.
Zihinsel Egzersiz: Yeni bir dil öğrenmek, bulmaca çözmek veya yeni bir hobi edinmek nöronlar arası bağı yolu güçlendirir.
Sosyal Etkileşim: İzolasyon, bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir.
Akdeniz Tipi Beslenme: Zeytinyağı, sebze ve balık ağırlıklı beslenmenin koruyucu olduğu bilinmektedir.
5. Tanı ve Tedavi Süreci
Bugün için Alzheimer’ın tamamen "iyileştirici" bir tedavisi olmasa da, süreci yavaşlatan ve semptomları (kaygı, uyku bozukluğu, huzursuzluk) hafifleten ilaç dışı ve ilaçlı tedaviler mevcuttur. Erken tanı, hastanın ve ailesinin geleceği planlaması için hayati önem taşır.
Önemli Not: Eğer kendinizde veya bir yakınınızda "geçici" olmayan bir kafa karışıklığı veya kişilik değişimi gözlemliyorsanız, bir nörolog veya psikiyatrist görüşü almanız en doğru adımdır
Demans (Alzheimer) ve Nörobilişsel Bozukluklar DSM-5-TR'de Demans terimi yerine "Major Nörobilişsel Bozukluk" (NCD) terimi kullanılmaktadır. Bu durum, önceki işlevsellik düzeyinden belirgin bir gerilemeyi ifade eder. Altı Bilişsel Alan ve Alzheimer Farkı Alzheimer, NCD vakalarının çoğunluğunu oluşturur ve tipik olarak "öğrenme ve bellek" alanındaki sinsi başlangıçlı gerileme ile tanınır. Bilişsel Alan Bozulma Belirtisi Karmaşık Dikkat Aynı anda iki işi yapamama, dikkatin çabuk dağılması Yürütücü İşlev Plan yapamama, karar verme güçlüğü, esneklik kaybı Öğrenme ve Bellek Yeni bilgiyi kaydedememe, yakın geçmişi unutma Dil (Lisan) Kelime bulmada zorluk, gramer hataları, isimlendirememe Algı-Motor Tanıdık yerlerde kaybolma, nesneleri kullanamama Sosyal Biliş Empati kaybı, sosyal kurallara uymama, duyguları anlayamama. Mild (Hafif) NCD'de kişi günlük işlerini (fatura ödeme vb.) yardımcı araçlarla yapabilirken; Major NCD'de tam bağımlılık gelişir.
DSM-5
Nörobilişsel Bozukluklar
Nörobilişsel Alanlar
Değişik nörobilişsel bozukluklar için tanı ölçütleri, tanımlanan bilişsel alana göre değişir. Çizelge l ’de, başlıca alanlar için, işler bir tanımlama, gündelik etkinliklerde işlevsel bozulmalarla ilgili gözlemler ve belirtiler için örnekler ve değerlendirme örnekleri verilmiştir. Böylece, tanımlanan alanlarla birlikte klinik eşikler için verilen kılavuzlar, hangi nörobilişsel bozuklukların, bunların hangi düzeylerinin ve hangi alttürlerinin tanısının konabileceğine bir temel oluşturur. Ek bilgi DSM-5’te yer almaktadır.
Deliryum
- Dikkat (dikkatini yönlendirme, odaklama, sürdürme ve kaydırma yeterliğinde azalma) ve ayrımında olma bozukluğu (çevreye yönelimde azalma),
- Bu bozukluk, kısa bir süre içinde gelişir (genellikle saatler, birkaç gün içinde), temel dikkat ve ayrımında olma düzeyinde bir değişiklik vardır ve ağırlığı gün içinde dalgalanmalar gösterir.
- Bilişte ek bir bozukluk (örn. bellek bozukluğu, yönelim bozukluğu, dil, görsel-uzamsal yeterlilik ya da algı).
- A ve C tanı ölçütlerinde sözü edilen bozukluk, daha önceden var olan, yerleşik ya da gelişmekte olan başka bir nörobilişsel bozuklukla daha iyi açıklanamaz ve koma gibi, ileri derecede azalmış uyanıklık düzeyi bağla mında ortaya çıkmamaktadır.
- Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında, bu bozukluğun başka bir sağlık durumunun, madde entoksikasyonunin ya da yoksunluğunun (kötüye kullanılabilen bir madde ya da bir İlaç) ya da bir toksinle karşılaşmanın doğrudan fizyolojiyle ilgili etkilerinden kaynaklandığına ya da çoğul ne densel etkenlere bağlı olduğuna İlişkin kanıtlar vardır.
Olup olmadığını belirtiniz:
Madde entoksikasyonu dellryumu: Madde entoksikasyonu yerine bu tanının konabilmesi için klinik görünümde A ve C tanı ölçütlerindeki belirtilerin daha baskın olması ve bunların klinik açıdan ele almayı gerektirecek denli ağır olması gerekir.
Kodlama notu: [Özgül madde] entoksikasyonu deliryumu için ICD-9-CM ve ICD-10-CM kodları aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. ICD-10-CM kodları, aynı madde kümesinden bir madde kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına göre değişir. Madde entoksikasyonu deliryumu ile birlikte ağır olmayan bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa,
4 ’üncü konumdaki simge ”1” olacaktır ve klinisyen madde entoksikasyonu deliryumundan önce “ağır olmayan [madde] kullanım bozukluğu”nu yazacaktır (örn. “ağır olmayan kokain kullanım bozukluğu ile birlikte kokainin yol açtığı entoksikasyon deliryumu”). Madde entoksikasyonu dellryumu ile birlikte orta derecede ya da ağır bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, 4’üncü konumdaki simge ”2” olacaktır ve madde kullanım bozukluğu eştanısının ağırlığına bağlı olarak “orta derecede [madde] kullanım bozukluğu”nu ya da “ağır [madde] kullanım bozukluğu”nu yazacaktır. Madde kullanım bozukluğu eştanısı yoksa (örn. bir kez ağır madde kullanımından sonra), 4 ’üncü konumdaki simge “9" ola cak ve klinisyen yalnızca madde entoksikasyonu deliryumu yazacaktır.
Madde yoksunluğu deliryumu: Madde yoksunluğu yerine bu tanının ko nabilmesi için klinik görünümde A ve C tanı ölçütlerindeki belirtilerin daha baskın olması ve bunların klinik açıdan ele almayı gerektirecek denli ağır olması gerekir.
[Özgül madde] yoksunluk deliryumunu kodlayın: 291.0 (F10.231) al kol; 292.0 (F11.23) opiyat; 292.0 (F13.231) dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici; 292.0 (F19.231) diğer (ya da bilinmeyen) madde/ ilaç.
İlacın yol açtığı deliryum: A ve C tanı ölçütlerindeki belirtilerin, reçetelendiği gibi alınan ilacın yan etkileri olarak çıkması durumunda bu tanı konur.
Kodlama notu: [Özgül madde]nîn yol açtığı deliryum için ICD-9-CM kodu
292.81 ’dir. ICD-10-CM kodu ilacın türüne göre değişir. Alınan ilaç, reçe telendiği gibi alınan opiyat ise kod
F11.921’dir. Alınan ilaç, reçetelendiği gibi alınan dinginleştirici, uyutucu ya da kaygı giderici ise kod
Alınan ilaç, reçeteiendiği gibi alınan amfetamin türü ya da başka bir uyarıcı ise kod F15.921 ’dir. Bu kümelerden herhangi birine girmeyen ilaçlar için (örn. deksametazon) ve bir maddenin neden olucu etken olduğu biliniyor, ancak özgül madde kümesi bilinmiyorsa kod F19.921’dir.
293.0 (F05) Başka bir sağlık durumuna bağlı deliryum: Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında, bu bozukluğun başka bir sağlık durumunun doğrudan fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanabileceğine ilişkin kanıtlar vardır.
Kodlama notu: Deliryumun adının içine diğer sağlık durumunun adını da katın (örn. 293.0 [F05] hepatik ensefalopatiye bağlı deliryum). Başka bir sağlık durumuna bağlı deliryumun öncesinde diğer sağlık durumu da kodlanmalı ve sıralanmalıdır (örn. 572.2 [K72.90] hepatik ensefalopati; 293.0 [F05] hepatik ensefalopatiye bağlı deliryum).
293.0 (F05) Neden olan çoğul etkene bağlı deliryum: Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında, deliryumun neden olucu birden çok etkene (örn. neden olucu birden çok sağlık durumu; başka bir sağlık durumu ile birlikte madde entoksikasyonu ya da ilaç yan etkisi) bağlı olduğuna ilişkin kanıtlar vardır.
Kodlama notu: Özgül neden olucu deliryum etkenlerini gösteren ayrı kod lar kullanın (örn. 572.2 [K72.90] hepatik ensefalopati, 293.0 [F05] karaciğer yetmezliğine bağlı deliryum; 291.0 [F10.231 ] alkol yoksunluğu dellryumu). Neden olucu sağlık durumu etkeni, hem deliryum kodunun öncesinde ayrı bir kod olarak yer alır, hem de başka bir sağlık durumuna bağlı deliryumun içine yerleştirilir.
Varsa belirtiniz:
Akut: Birkaç saat ya da gün süren.
Süregiden: Haftalar ya da aylar süren.
Varsa belirtiniz:
- Çoketkin (Hiperaktif): Kişinin, duygudurum değişkenliği, ajitasyon (ajitasyon) ve/ya da sağlık bakımıyla işbirliğine karşı koymanın eşlik edebildiği, ruhsal-motor etkinliği çoketkin (hiperaktif) düzeydedir.
- Azetkin (Hipoaktif): Kişinin, stupora yaklaşan bir uyuşukluk ve letarjinin eşlik edebildiği, ruhsalmotor etkinliği azetkin (hipoaktif) düzeydedir.
- Karışık etkinlik düzeyi: Kişinin dikkati ve çevresinin ayrımında olması bozulmuşsa da ruhsalmotor etkinliği olağan bir düzeydedir. Etkinlik düzeyi hızla dalgalananları da kapsar.
Madde entoksikasyonu deliryumu
ICD-9-CM. Maddenin/ilacın yol açtığı entoksikasyon deliryumunun adı, deliryuma neden olduğu düşünülen özgül madde (örn. kokain, deksametazon) ile başlar. Tamsa! kod, madde kümesine bağlı olarak, tanı ölçütleri takımında yer alan çizelgeden seçilir. Herhangi bir kümeye girmeyen maddeler için (örn. deksa metazon), “başka bir madde” kodu kullanılmalıdır; bir maddenin neden olucu etken olduğu yargısına varıldığı, ancak maddenin özgül kümesinin bilinmedi ği durumlarda “bilinmeyen bir madde” ulamı kullanılmalıdır.
Bozukluğun adından sonra, bu bozukluğun gidişi belirtilir (akut, süregiden), ardından ruhsal-motor etkinliğin düzeyini gösteren belirleyici (çoketkin [hiperaktif], azetkin [hipoaktif), karışık etkinlik düzeyi) belirtilir. Madde/ ilaç entoksikasyonu deliryumu ile madde kullanım bozukluğunu tek bir kod altında toplayan ICD-10-CM’de yazarken izlenecek yoldan değişik olarak ICD-9- CM’de madde kullanım bozukluğu için ayrı bir tanısal kod verilir. Sözgelimi, ağır bir kokain kullanım bozukluğu olan bir erkekte, akut çoketkin entoksikasyon deliryumu ortaya çıkması durumunda tanı 292.81 kokainin yol açtığı entoksikasyon deliryumu, akut, çoketkin olacaktır. 304.20 ağır kokain kullanım bozukluğu ek tanısı da konur. Entoksikasyon deliryumu, madde kullanım bozukluğu eştanısı olmadan ortaya çıkmışsa (örn. bir kez ağır madde kullanımından sonra), eşlik eden bir madde kullanım bozukluğu belirtilmez (örn. 292.81 fensiklidin es rikliği deliryumu, akut, azetkin).
ICD-10-CM. Maddenin/ilacm yol açtığı entoksikasyon deliryumunun adı, deliryu ma neden olduğu düşünülen özgül madde (örn. kokain, deksametazon) ile başlar. Tanısal kod, madde kümesine bağlı olarak, tanı ölçütleri takımında yer alan çizelgeden ve madde kullanım bozukluğu eştanısı olup olmadığına göre seçilir. Herhangi bir kümeye girmeyen maddeler için (örn. deksameta zon), “başka bir madde” kodu kullanılmalıdır; bir maddenin neden olucu et ken olduğu yargısına varıldığı, ancak maddenin özgül kümesinin bilinmediği durumlarda “bilinmeyen bir madde” ulamı kullanılmalıdır.
Bozukluğun adını yazarken, (varsa) madde kullanım bozukluğu eştanısı önce yazılır, arkasından “ile birlikte” sözcükleri gelir, bunun arkasından da madde entoksikasyonu deliryumunun adı gelir, sonra gidişi belirtilir (akut, süregiden), ardından ruhsal-motor etkinliğin düzeyini gösteren belirleyici (çoketkin [hiperaktif], azetkin [hipoaktif), karışık etkinlik düzeyi) belirtilir. Sözgelimi, ağır bir kokain kullanım bozukluğu olan bir erkekte, akut çoketkin entoksikasyon deliryumu ortaya çıkması durumunda tanı F14.221 ağır kokain kullanım bozukluğu ile birlikte kokain entoksikasyonu deliryumu, akut, çoketkin olacaktır. Ayrı bir ağır kokain kullanım bozukluğu eştanısı konmayacaktır. Madde kullanım bozukluğu eştanısı olmadan entoksikasyon deliryumu ortaya çıkarsa (örn. bir kez ağır madde kullanımından sonra), eşlik eden herhangi bir madde kullanım bozukluğu be lirtilmez (örn. F16.921 fensiklidin entoksikasyonu deliryumu, akut, azetkin).
Madde yoksunluğu deliryumu
ICD-9-CM. Maddenin/ilacm yol açtığı yoksunluk deliryumunun adı, yoksunluk deliryumuna neden olduğu düşünülen özgül madde (örn. alkol) ile başlar. Tanısal kod, madde kümesine bağlı olarak, tanı ölçütleri takımında yer alan kodlama notunda kapsanan maddeye özgü kodlardan seçilir. Bozukluğun adından sonra, bu bozukluğun gidişi belirtilir (akut, süregiden), ardından ruhsal-motor etkinliğin düzeyini gösteren belirleyici (çoketkin [hiperaktif], azetkin [hipoaktif), karışık etkinlik düzeyi) belirtilir. Madde/ilaç yoksunluğu deliryumu ile madde kullanım bozukluğunu tek bir kod altında toplayan ICD-10-CM’de yazarken izlenecek yoldan değişik olarak ICD-9- CM’de madde kullanım bozukluğu için ayrı bir tanısal kod verilir. Sözgelimi, ağır bir alkol kullanım bozukluğu olan bir erkekte, akut hiperaktif yoksunluk deliryumu ortaya çıkması durumunda tanı 291.0 alkol yoksunluğu deliryumu, akut, çokketkin olacaktır. 303.90 ağır alkol kullanım bozukluğu ek tanısı da konur.
ICD-10-CM. Maddenin/ilacm yol açtığı yoksunluk deliryumunun adı, deliryuma neden olduğu düşünülen özgül madde (örn. alkol) ile başlar. Tanısal kod, madde kümesine bağlı olarak, tanı ölçütleri takımında yer alan kodlama notunda kapsanan maddeye özgü kodlardan seçilir. Bozukluğun adını ya zarken, (varsa) madde kullanım bozukluğu eştanısı önce yazılır, arkasından “ile birlikte” sözcükleri gelir, bunun arkasından da madde yoksunluğu delir yumunun adı gelir, sonra gidişi belirtilir (akut, süregiden), ardından ruhsal- motor etkinliğin düzeyini gösteren belirleyici (çoketkin [hiperaktif], azetkin [hipoaktif), karışık etkinlik düzeyi) belirtilir. Sözgelimi, ağır bir alkol kullanım bozukluğu olan bir erkekte, akut çoketkin yoksunluk deliryumu ortaya çık ması durumunda tanı F İ0.231 ağır alkol kullanım bozukluğu ile birlikte alkol yoksunluğu deliryumu, akut, çoketkin olacaktır. Ayrı bir ağır alkol kullanım bozukluğu eştanısı konmayacaktır.
İlacın yol açtığı deliryum. İlacın yol açtığı deliryumunun adı, deliryuma neden olduğu düşünülen özgül madde (örn. deksametazon) ile başlar. Bozukluğun adından sonra, bu bozukluğun gidişi belirtilir (akut, süregiden), ardından ruhsal-motor etkinliğin düzeyini gösteren belirleyici (çoketkin [hiperaktif], azetkin [hipoaktif), karışık etkinlik düzeyi) belirtilir. Sözgelimi, reçetelendiği gibi deksametazon kullanan bir erkekte, akut hiperaktif ilacın yol açtığı deliryum ortaya çıkması durumunda tanı 292.81 (F19.921) ilacın yol açtığı deliryum, akut, çoketkin olacaktır.
Tanımlanmış Diğer Bir Tür Deliryum 780.09 (R 4 1 .0 )
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, deliryumın belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların deliryum ve nörobilişsel bozukluklar tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam kar şılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmış diğer bir tür deliryum kategorisi, deliryum ve herhangi özgül bir nörobilişsel bozukluk için tanı ölçüt lerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce tartışılmak istendiğinde kulla nılır. Yazarken, “tanımlanmış diğer bir tür deliryum” diye yazmanın ardından özel neden yazılır (örn. “eşlkaltı deliryum sendromu”).
“Tanımlanmış diğer” adı kullanılarak belirlenebilecek görünümler için bir örnek şudur:
Eşikaltı deliryum sendromu: Tanı koymak için gerekli bilişsel bozukluğun ağırlığının yeterli olmadığı deliryum olgularında ya da hepsinde olma sa da, bir kesiminde, deliryum için tanı ölçütlerinin karşılandığı olgularda bu sendromun adı verilir.
Tanımlanmamış Deliryum 780.09 (R41.0)
Klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer İşlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, deliryumun belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların deliryum ve nörobilişsel bozukluklar tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam kar şılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Tanımlanmamış deliryum kategori si, deliryum için tanı ölçütlerini karşılamamanın özel nedeni klinisyenlerce belir lenmek istenmediğinde ve daha özgül bir tanı koymak için yeterli bilgi olmadığı durumlarda (örn. acil servis koşullarında) kullanılır.
Major ve Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluklar
Major Nörobilişsel Bozukluk
- Bir ya da birden çok bilişsel alanda (karmaşık dikkat, yerine getirme işlevi, öğrenme ve bellek, dil, algısal-motor ya da toplumsal biliş), daha önceki yeterlik düzeyine göre belirgin bilişsel bir gerileme olduğunun kanıtları şöyle temellendirilir:
- Bilişsel işlevlerde belirgin bir gerileme olduğuyla ilgili kişinin, bilgisi olan birinin ya da klinisyenin kaygı duyuyor olması ve
- Nöropsikoloji ölçümleriyle belgelendirilmesi yeğlenen ya da bunların yokluğunda nicel bir klinik değerlendirmeyle belgelendirilen, bilişsel yeterlikte önemli ölçüde bozulma.
- Bilişsel eksiklikler, gündelik etkinliklerde, kendi başına, bağımsız davranmayı güçleştirir (en azından, faturalarını ödeme ya da ilaçlarını doğru kul lanma gibi karmaşık günlük yaşam etkinliklerinde yardıma gereksinme).
- Bilişsel eksiklikler yalnızca deliryum bağlamında ortaya çıkmamaktadır.
- Bilişsel eksiklikler başka bir ruhsal bozuklukla (örn. major depresyon bozukluğu, şizofreni) daha iyi açıklanamaz. Bağlı olup olmadığını belirtiniz:
- Alzheimer hastalığı (s. 310-311)
- Frontotemporal lob yozlaşması (s. 311-313)
- Lewy cisimciği hastalığı (s. 313-314)
- Damarsal (vasküler) hastalık (s. 314-315)
- Çarpmayla beyin yaralanması (s. 316-317)
- Madde/ilaç kullanımı (s. 317-321) HIV enfeksiyonu (s. 321)
- Prion hastalığı (s. 322)
- Parkinson hastalığı (s. 322-323)
- Huntington hastalığı (s. 323-324)
- Başka bir sağlık durumu (s. 324-325)
- Neden olucu çoğul etkenler (s. 325-326)
- Tanımlanmamış (s. 326)
Kodlama notu: Kod, neden olucu sağlık ya da madde etkenine göre verilir. Kimi olgularda, neden olucu sağlık etkeni için, s. 308-309’daki çizelgede gös terildiği gibi, major nörobilişsel bozukluğun tanısal kodunun öncesinde yer al ması gereken ek bir koda gerek vardır.
Belirtiniz:
Davranış bozukluklarıyla gitmeyen: Bilişsel bozukluğa, klinik açıdan önemli, herhangi bir davranış bozukluğu eşlik etmiyorsa.
Davranış bozukluklarıyla giden (bozukluğu tanımlayın): Bilişsel bozukluğa, klinik açıdan önemli bir davranış bozukluğu eşlik ediyorsa (örn. psi koz belirtileri, duygudurum bozukluğu, ajitasyon [ajitasyon], duygusuzluk [apati] ya da diğer davranışsal belirtiler).
O sıradaki ağırlığını belirtiniz:
- Ağır olmayan: Günlük yaşam etkinliklerinde güçlükler (örn. ev işleri, para yönetimi).
- Orta derecede: Temel günlük yaşam etkinliklerinde güçlükler (örn. beslenme, giyinme).
- Ağır: Tam bağımlıdır.
Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Bir ya da birden çok bilişsel alanda (karmaşık dikkat, yerine getirme işlevi, öğrenme ve bellek, dil, algısal-motor ya da toplumsal biliş) daha önceki yeterlik düzeyine göre çok belirgin olmayan bilişsel bir gerileme olduğu nun kanıtları şöyle temellendirilir:
- Bilişsel işlevlerde belirgin bir gerileme olduğuyla ilgili kişinin, bilgisi olan birinin ya da klinisyenin kaygı duyuyor olması ve
- Nöropsikoloji ölçümleriyle belgelendirilmesi yeğlenen ya da bunların yokluğunda nicel bir klinik değerlendirmeyle belgelendirilen, bilişsel yeterlikte çok önemli ölçüde olmayan bozulma.
- Bilişsel eksiklikler, gündelik etkinliklerde kendi başına, bağımsız davranmayı engellemez (faturalarını ödeme ya da ilaçlarını doğru kullanma gibi günlük yaşamın karmaşık etkinlikleri yapılabilir, ancak daha büyük çaba gerektirir, ödünleyici yöntemler bulunur ya da uyarlamalara gerek olabilir). C. Bilişsel eksiklikler yalnızca deliryum bağlamında ortaya çıkmamaktadır.
D. Bilişsel eksiklikler başka bir ruhsal bozuklukla (örn. major depresyon bozukluğu, şizofreni) daha İyi açıklanamaz. Bağlı olup olmadığını belirtiniz:
- Alzheimer hastalığı (s. 310-311)
- Frontotemporal lob yozlaşması (s. 311 -313)
- Lewy cisimciği hastalığı (s. 313-314)
- Damarsal (vasküier) hastalık (s. 314-315)
- Çarpmayla beyin yaralanması (s. 316-317)
- Madde/ilaç kullanımı (s. 317-321)
- HIV enfeksiyonu (s. 321)
- Prion hastalığı (s.322)
- Parkinson hastalığı (s. 322-323)
- Huntington hastalığı (s. 323-324)
- Başka bir sağlık durumu (s. 324-325)
- Neden olucu çoğul etkenler (s. 325-326)
- Tanımlanmamış (s. 326)
Kodlama notu: Yukarıda sıralanan neden olucu sağlık etkenlerine bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için kod 331.83 (G31.84)’tür. Neden olduğu varsayılan sağlık etkeni durumlar için ek kodlar kullanmayın. Maddenin/ilacın yol açtığı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için kod, maddenin türüne göre değişir; bak. “Maddenin/İlacın Yol Açtığı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk”. Tanımlanmamış ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için kod 799.59 (R41.9)’dur.
Belirtiniz:
Davranış bozukluklarıyla gitmeyen: Bilişsel bozukluğa, kilinik açıdan önemli, herhangi bir davranış bozukluğu eşlik etmiyorsa.
Davranış bozukluklarıyla giden (bozukluğu tanımlayın): Bilişsel bozukluğa, klinik açıdan önemli bir davranış bozukluğu eşlik ediyorsa (örn. psi koz belirtileri, duygudurum bozukluğu, ajitasyon [ajitasyon], duygusuzluk [apati] ya da diğer davranışsal belirtiler).
Alzheimer Hastalığına Bağlı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Bir ya da birden çok bilişsel alanda, gizlice ve sessizce başlayan, yavaş yavaş ilerleyen bir bozulma vardır (major nörobilişsel bozuklukta en az iki alan bozulmuş olmalıdır).
- Olası ya da olabilir Alzheimer hastalığı için tanı ölçütleri şöyle karşılanmaktadır:
Major nörobilişsel bozukluk için:
Aşağıdakilerden biri varsa olası Alzheimer hastalığı tanısı konur; yoksa, olabilir Alzheimer hastalığı tanısı konmalıdır.
- Aile öyküsünden ya da kalıtımsal ölçümlerden, neden olucu bir Alzheimer hastalığı kalıtımsal değişinimi (genetik mutasyonu) kanıtı.
- Aşağıdakilerden her üçü de vardır:
- Bellek ve öğrenmede ve en az diğer bir bilişsel alanda gerileme olduğunun açık kanıtı (ayrıntılı öyküye ya da bir dizi nöropsikoloji ölçümlerine göre).
- Bilişte, uzun süreli duraksama olmaksızın, sürekli ilerleyen, aşamalı gerileme.
- Neden olucu karışık etkenler olduğuna ilişkin bir kanıt yoktur (başka nöroyozlaştırıcı hastalık ya da beyin-damar hastalığı [serebrovasküler] ya da başka sinirsel, ruhsal ya da genel hastalık ya da bilişsel gerilemeye katkıda bulunabilecek bir durum).
Ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için:
Kalıtımsal ölçümde ya da aile öyküsünde, neden olucu bir Alzheimer hastalığı kalıtımsal değişinimi kanıtı varsa, olası Alzheimer hastalığı tanısı konur.
Kalıtımsal ölçümde ya da aile öyküsünde, neden olucu bir Alzheimer hastalığı kalıtımsal değişinimi kanıtı yoksa ve aşağıdakilerden her üçü de var sa, olabilir Alzheimer hastalığı tanısı konur.
- Bellek ve öğrenmede gerileme olduğunun açık kanıtı.
- Bilişte, uzun süreli duraksama olmaksızın, sürekli ilerleyen, aşamalı gerileme.
- Neden olucu karışık etkenler olduğuna ilişkin bir kanıt yoktur (başka nöroyozlaştırıcı hastalık ya da beyin-damar hastalığı [serebrovasküler] ya da başka sinirsel ya da genel hastalık ya da bilişsel gerilemeye katkıda bulunabilecek bir durum).
- Bu bozukluk, beyin-damar hastalığı, başka bir nöroyozlaştırıcı hastalık, madde ya da başka bir ruhsal, sinirsel ya da genel bozukluğun etkileriyle daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: Alzheimer hastalığına bağlı olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için, önce 331.0 (G30.9) Alzheimer hastalığını kodlayın, sonra 294.11 (F02.81) Alzheimer hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluğu belirtin. Alzheimer hastalığına bağlı olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için, önce 331.0 (G30.9) Alzheimer hastalığını kodlayın, sonra 294.10 (F02.80) Alzheimer hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gltmeyen’i belirtin.
Alzheimer hastalığına bağlı olabilir major nörobilişsel bozukluk için, 331.9 (G31.9) Alzheimer hastalığına bağlı olabilir major nörobilişsel bozukluğu kod layın. (Not: Alzheimer hastalığı için ek kod kullanmayın.
Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Alzheimer hastalığına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Alzheimer hastalığı için ek kod kullanmayın. Dav ranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Major ya da Ağır Olmayan Frontotemporal Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Bu bozukluk, gizlice ve sessizce başlayan, yavaş yavaş ilerleyen bir gidiş gösterir.
- (1) ya da (2) vardır:
- Davranış belirtileri ağırlıklı biçimi:
- Aşağıdaki belirtilerden üçü ya da daha çoğu:
i. Davranışsal olarak durdurulamama (dezinhibisyon). ii. Duygusuzluk (apati) ya da devinlmsizllk (durağanlık). iii. Duygudaşlık (sempati) kuramama ya da eşduyum (empati) yapamama. iv. Saplantısal (perseveratif), basmakalıp ya da zorlantılı/törensel davranışlar.
v. Yenilebilir olmayan nesneleri ağzına sokma (hiperoralite) ve beslenme değişiklikleri.
- Toplumsal bilişte ve/ya da yerine getirme yeterliğinde belirgin gerileme.
- Dil belirtileri ağırlıklı biçimi:
- Söyleme yetisi, sözcük bulma, nesne adlandırma, dilbilgisi ya da sözcük kavrama biçiminde dil yeterliğinde belirgin gerileme.
- Öğrenme, bellek ve algısal-devinsei işlevin görece korunmuş olması.
- Bu bozukluk, beyin-damar hastalığı, başka bir nöroyozlaştırıcı hastalık, madde ya da başka bir ruhsal, sinirsel ya da genel bozukluğun etkileriyle daha iyi açıklanamaz.
Aşağıdakilerden biri varsa olası frontotemporal nörobilişsel bozukluk tanısı konur, yoksa olabilir frontotemporal nörobilişsel bozukluk tanısı konmalıdır.
- Aile öyküsünden ya da kalıtımsal ölçümlerden, neden olucu bir fronto temporal nörobilişsel bozukluk kalıtımsal değişinimi (genetik mutasyonu) kanıtı.
- Nörogörüntülemede oransız frontal ve/ya da temporal lob tutulumu. Kalıtımsal değişinim kanıtı yoksa ve nörogörüntüleme yapılmamışsa, olabilirfrontotemporal nörobilişsel bozukluk tanısı konur.
Kodlama notu: Frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için, önce 331.19 (G31.09) frontotem poral hastalığı kodlayın, sonra 294.11 (F02.81) frontotemporal lob yozlaşma sına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden’i belirtin. Frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için, önce 331.19 (G31.09) frontotemporal hastalığı kodlayın, sonra 294.10 (F02.80) frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen’i belirtin.
Frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı olabilir major nörobilişsel bozukluk için, 331.9 (G31.9) frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı olabilir major nörobi lişsel bozukluğu kodlayın. (Not: Frontotemporal hastalık için ek kod kullanma yın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Frontotemporal lob yozlaşmasına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Frontotemporal hastalık için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Lewy Cisimcikleri Olan Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Bu bozukluk, gizlice ve sessizce başlayan, yavaş yavaş ilerleyen bir gidiş gösterir.
- Bu bozukluk, olası ya da olabilir Lewy cisimcikleri olan nörobilişsel bozukluk için ana tanısal özelliklerin ve düşündüren tanısal özelliklerin bir bileşimini karşılar.
Lewy cisimcikleri olan olası major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk’u olan kişinin iki ana özelliği ya da bir ya da birden çok ana özelliği ile birlikte bir düşündüren özelliği vardır. Lewy cisimcikleri olan olabilir major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk’u olan kişinin yalnızca bir ana özelliği ya da bir ya da birden çok düşündüren özelliği vardır.
- Ana tanısal özellikler;
- Dikkat ve uyanıklıkta belirgin değişmelerle giden dalgalanan biliş.
- İyi biçimlenmiş ve ayrıntılı, yineleyici görsel varsanılar.
- Bilişsel gerilemenin ortaya çıkmasından sonra başlayan, kendiliğinden ortaya çıkan parkinsonizm özellikleri.
- Düşündüren tanısal özellikler:
- Hızlı göz hareketleri (REM) uykusu davranış bozukluğu için tanı ölçütlerini karşılar.
- Nöroleptiklere ileri derecede duyarlılık.
- Bu bozukluk, beyin-damar hastalığı, başka bir nöroyozlaştırıcı hastalık, madde ya da başka bir ruhsal, sinirsel ya da genel bozukluğun etkileriyle daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: Lewy cisimciği olan olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için, önce 331.82 (G31.83) Lewy cisimciği hasta lığını kodlayın, sonra 294.11 (F02.81) Lewy cisimciği hastalığına bağlı major
nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden’i belirtin. Lewy cisim ciği olan olası major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için, önce 331.82 (G31.83) Lewy cisimciği hastalığını kodlayın, sonra 294.10
(F02.80) Lewy cisimciği olan major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen’i belirtin.
Lewy cisimciği olan olabilir major nörobilişsel bozukluk için, 331.9 (G31.9) Lewy cisimciği olan olabilir major nörobilişsel bozukluğu kodlayın. (Not: Lewy cisimciği hastalığı için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Lewy cisimciği olan ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Lewy cisimciği hastalığı için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Major ya da Ağır Olmayan Damarsal (Vasküler) Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Aşağıdakilerden birinin düşündüreceği üzere, klinik özellikler, neden olucu damarsal bir etkenin varlığı ile uyumludur:
- Bilişsel eksikliklerin başlangıcı, bir ya da birden çok beyin-damar olayıyla (serebrovasküler olayla) zamansal olarak ilişkilidir.
- Bilişsel gerilemenin kanıtları daha çok karmaşık dikkat (işlem hızı da içinde olmak üzere) ve frontal-yerine getirme işlevi alanlarındadır.
- Öykü, fizik muayene ve/ya da nörogörüntüiemede, nörobiiişsel eksiklikleri açıklamaya yeter olduğu düşünülen, beyin-damar hastalığı olduğuna iliş kin kanıtlar vardır.
- Belirtiler, başka bir beyin hastalığı ya da genel hastalıkla daha iyi açıklanamaz.
Aşağıdakilerden biri varsa olası damarsal nörobiiişsel bozukluk tanısı konur; yoksa olabilir damarsal nörobllişsel bozukluk tanısı konmalıdır:
- Klinik ölçütler, beyin-damar hastalığına bağlanan, belirgin temel dokusal (parankimal) yıkılmanın nörogörüntüsel kanıtı ile desteklenir (nörogörüntüleme destekli).
- Nörobiiişsel sendrom, belgelenmiş bir ya da birden çok beyin-damar olayıyla zamansal olarak ilişkilidir.
- Beyin-damar hastalığı olduğunun hem klinik, hem de kalıtımsal (genetik) (subkortikal infarktlar ve lökoensefalopati ile giden serebral otozomal do minant arteriyopati) kanıtı vardır. Klinik ölçütler karşılanıyor ancak nörogörüntüleme yoksa ve nörobiiişsel sendromla bir ya da birden çok beyindamar olayı arasında zamansal ilişki kurula mıyorsa olabilir damarsal nörobiiişsel bozukluk tanısı konur.
Kodlama notu: Olası major damarsal nörobiiişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için 290.40 (F01.51) kodunu verin. Olası major damarsal nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için 290.40 (F01.50) kodunu verin. Olabiliir major damarsal nörobiiişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden ya da gitmeyen için 331.9 (G31.9) kodunu verin. Damarsal hastalık için ayrı bir sağlık koduna gerek yoktur.
Ağır olmayan damarsal nörobiiişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Damarsal hastalık için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Çarpmayla (Travmatik) Beyin Yaralanmasına Bağlı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Aşağıdakilerden biri ya da birden çoğu ile belirli, çarpmayla beyin yaralan masının (diğer bir deyişle, aşağıdakilerden biri ile birlikte, baş ya da diğer hızlı hareket düzenekleri üzerine etkisi olan ya da beynin kafatası içinde yer değiştirmesine yol açan bir olayın) kanıtı vardır:
- Bilinç yitimi.
- Çarpma sonrası unutkanlık.
- Yönelim bozukluğu ve konfüzyon.
- Nöroloji bulguları (örn. nörogörüntüleme yaralanmayı gösterir; yeni başlayan katılmalar; daha önceden var olan katılma bozukluğunun belirgin olarak kötüleşmesi; görme alanı kesikleri; koku almazlık [anozmi]; tek yanlı inme [hemiparezi]).
- Nörobilişsel bozukluk, çarpmayla beyin yaralanmasından kısa bir süre sonra ya da bilinçlilik durumunun kazanılmasından kısa bir süre sonra kendini gösterir ve akut yaralanma sonrası evre geçtikten sonra da sürer.
Kodlama notu: Çarpmayla beyin yaralanması, davranış bozukluklarıyla giden için: ICD-9-CM için önce 907.0 kafatası kırığı olmadan kafa içi (intrakraniyal) yaralanmanın geç etkisi kodlanır, sonra 294.11 çarpmayla beyin yaralanması na bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden kodlanır. ICD-10-CM için önce S06.2X9S belirsiz süreli bilinç yitimi ile giden çarpmayla yaygın beyin yaralanması, hastalık kalıntısı (sekel) kodlanır; sonra F02.81 çarpmayla beyin yaralanmasına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden kodlanır.
Çarpmayla beyin yaralanması, davranış bozukluğu ile gitmeyen için: ICD-9-CM için önce 907.0 kafatası kırığı olmadan kafa içi (intrakraniyal) yaralanmanın geç etkisi kodlanır, sonra 294.10 çarpmayla beyin yaralanmasına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır. ICD-10- CM için önce S06.2X9S belirsiz süreli bilinç yitimi ile giden çarpmayla yaygın beyin yaralanması, hastalık kalıntısı (sekel) kodlanır; sonra F02.80 çarpmayla beyin yaralanmasına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır.
Çarpmayla beyin yaralanmasına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Çarpmayla beyin yaralanması için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Maddenin/İlacın Yol Açtığı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Nörobilişsel bozukluklar yalnızca deliryumun gidişi sırasında ortaya çık mamaktadır ve entoksikasyonun ve akut yoksunluğun olağan süresinin dışında da sürer.
- İlgili madde ya da ilaç, kullanma süresi ve ölçüsü ile nörobilişsel bozulma yapabilir.
- Nörobilişsel eksikliklerin zamansal gidişiyle madde ya da ilaç kullanımı ve yoksunluğunun zamanlaması uyumludur (örn. bu eksiklikler kalıcı olabilir ya da belirli bir yoksunluk evresinden sonra düzelebilir).
- Nörobilişsel bozukluk başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ya da başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: [Özgül maddenin/ilacın] yol açtığı nörobilişsel bozukluklar için ICD-9-CM ve ICD-10-CM kodları aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. ICD-10-CM kodları, aynı madde kümesinden bir madde kullanım bozukluğu eştanısının olup olmadığına göre değişir. Maddenin yol açtığı nörobilişsel bozukluk ile birlikte ağır olmayan bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa,
4’üncü konumdaki simge ”1” olacaktır ve klinisyen maddenin yol açtığı nöi'obilişsel bozukluktan önce “ağır olmayan [madde] kullanım bozukluğu”nu yazacaktır (örn. “ağır olmayan uçucu kullanım bozukluğu ile birlikte uçucu nun yol açtığı major nörobilişsel bozukluk”). Maddenin yol açtığı nörobilişsel bozukluk ile birlikte orta derecede ya da ağır bir madde kullanım bozukluğu eştanısı varsa, 4 ’üncü konumdaki simge ”2 ” olacaktır ve klinisyen, madde kullanım bozukluğu eştanısının ağırlığına bağlı olarak “orta derecede [mad de] kullanım bozukluğu”nu ya da “ağır [madde] kullanım bozukluğu”nu yaza caktır. Madde kullanım bozukluğu eştanısı yoksa, 4 ’üncü konumdaki simge “9” olacak ve klinisyen yalnızca maddenin yol açtığı nörobilişsel bozukluk yazacaktır. Kimi madde kümeleri için (alkol; dinginleştirici, uyutucu, kaygı gi dericiler), maddenin yol açtığı nörobilişsel bozukluk ile birlikte ağır olmayan madde kullanım bozukluğu eştanısının kodlanmasına izin verilmez; yalnızca orta derecede ya da ağır madde kullanım bozukluğu eştanısı ya da madde kullanım bozukluğu yok tanısı konabilir. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.
HIV Enfeksiyonuna Bağlı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- HIV enfeksiyonu belgelenmiştir,
- Nörobilişsel bozukluk, ilerleyici çokodaklı lökoensefalopatl ya da kriptokok menenjiti gibi ikincil beyin hastalıkları da içinde olmak üzere, HIV kay naklı olmayan durumlarla daha iyi açıklanamaz.
- Nörobilişsel bozukluk başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve ruhsal bir bozuklukla daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: HIV enfeksiyonuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için önce 042 (B20) HIV enfeksiyonu kodlanır, sonra 294.11 (F02.81) HIV enfeksiyonuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden kodlanır. HIV enfeksiyonuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için önce 042 (B20) HIV enfeksiyonu kodlanır, sonra 294.10 (F02.80) HIV enfeksiyonuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır.
HIV enfeksiyonuna bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodu verilir. (Not: HIV enfeksiyonu için ek kod kullanmayın. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Prion Hastalığına Bağlı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Gizlice ve sessizce başlama, hızlı ilerleme sık görülen bir durumdur.
- Miyoklonus ya da ataksi gibi prion hastalığının motor özellikleri ya da biyobelirteç kanıtı vardır.
- Nörobilişsel bozukluk başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir ruhsal hastalıkla daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: Prion hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için önce 046.79 (A81.9) prion hastalığı kodlanır, sonra
294.11 (F02.81) prion hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış
bozukluklarıyla giden kodlanır. Prion hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için önce 046.79 (A81.9) prion hastalığı kodlanır, sonra 294.10 (F02.80) Prion hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır.
Prion hastalığına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodu verilir. (Not: Prion hastalığı için ek kod kullanmayın. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Parkinson Hastalığına Bağlı Major ya da Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Bu bozukluk, yerleşik Parkinson hastalığı bağlamında ortaya çıkar.
- Bu bozukluk, gizlice ve sessizce başlayan, yavaş yavaş ilerleyen bir gidiş gösterir.
- Nörobilişsel bozukluk başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz.
Hem (1), hem de (2) karşılanıyorsa olasılıkla Parkinson hastalığına bağlı major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk tanısı konmalıdır. (1) ya da (2) karşılanıyorsa Parkinson hastalığına bağlı olabilir major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk tanısı konmalıdır:
- Neden olucu karma etkenlerin olduğuna ilişkin kanıt yoktur (başka nöroyozlaştırıcı bir hastalık ya da beyin-damar hastalığının ya da bilişsel ge rilemeye katkıda bulunmuş olabilecek başka sinirsel, ruhsal ya da genel hastalık ya da durumun yokluğu).
- Parkinson hastalığının, nörobilişsel hastalığın öncesinde bulunduğu çok açıktır.
Kodlama notu: Olasılıkla Parkinson hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için, önce 332.0 (G20) Parkinson hastalığını kodlayın, sonra 294.11 (F02.81) olasılıkla Parkinson hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden’i belirtin. Olasılıkla Parkinson hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için, önce 332.0 (G20) Parkinson hastalığını kodlayın, sonra 294.10 (F02.80) olasılıkla Parkinson hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen’i belirtin.
Parkinson hastalığına bağlı olabilir major nörobilişsel bozukluk için, 331.9 (G31.9) Parkinson hastalığına bağlı olabilir major nörobilişsel bozukluğu kod layın. (Not: Parkinson hastalığı için ek kod kullanmayın. Davranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Parkinson hastalığına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodunu verin. (Not: Parkinson hastalık için ek kod kullanmayın. Dav ranış bozukluğu kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Huntington Hastalığına Bağlı Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Gizlice ve sessizce başlar, yavaş yavaş ilerler.
- Klinik olarak yerleşik Huntington hastalığı ya da aile öyküsü vardır ya da kalıtımsal ölçümlere göre Huntington hastalığı ortaya çıkma olasılığı vardır.
- Nörobilişsel bozukluk, başka bir sağlık durumuna bağlanamaz ve başka bir ruhsal hastalıkla daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: Huntington hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için önce 333.4 (G10) Huntington hastalığı kodlanır, sonra 294.11 (F02.81) Huntington hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden kodlanır. Huntington hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için önce 333.4 (G10) Huntington hastalığı kodlanır, sonra 294.10 (F02.80) Huntington hastalığına bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır.
Huntington hastalığına bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodu verilir. (Not: Huntington hastalığı için ek kod kullanmayın. Dav ranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Başka Bir Sağlık Durumuna Bağlı Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında, nörobilişsel bozukluğun başka bir sağlık durumunun patofizyolojiyle ilgili sonucu olduğuna ilişkin kanıtlar vardır.
- Bilişsel eksiklikler, başka bir ruhsal hastalıkla ya da başka özgül bir nö robilişsel bozuklukla (örn. Alzheimer hastalığı, HIV enfeksiyonu) daha iyi açıklanamaz.
Kodlama notu: Başka bir sağlık durumuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için önce başka bir sağlık durumu kodlanır, sonra başka bir sağlık durumuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden kodlanır (örn. 340 [G35) multipl skleroz, 294.11 [F02.81] multipl skleroza bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla gi den). Başka bir sağlık durumuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için önce başka bir sağlık durumu kodlanır, sonra başka bir sağlık durumuna bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen kodlanır (örn. 340 [G35) multipl skleroz, 294.11 [F02.80] multipl skleroza bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen).
Başka bir sağlık durumuna bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodu verilir. (Not: Başka bir sağlık durumu için ek kod kullanmayın. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Çoğul Etkene Bağlı Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk
- Major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için tanı ölçütleri karşılanmaktadır.
- Öykü, fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında, nörobilişsel bozukluğun, maddeler dışında, neden olucu, birden çok sürecin patofizyolojiyle ilgili sonucu olduğuna ilişkin kanıtlar vardır (örn. daha sonra damarsal nö robilişsel bozukluk gelişen, Alzheimer hastalığına bağlı nörobilişsel bozukluk).
Not: Neden olucu özel etkenleri bulmak için, özgül sağlık durumlarına bağlı değişik nörobilişsel bozukluklar için tanı ölçütlerine bakın.
- Bilişsel eksiklikler başka bir ruhsal hastalıkla daha iyi açıklanamaz ve yalnızca deliryumun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.
Kodlama notu: Çoğul etkene bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden için kod 294.11 (F02.81)’dir. Çoğul etkene bağlı major nöro bilişsel bozukluk, davranış bozukluğu ile gitmeyen için kod 294.10 (F02.80)’dir. Neden olucu bütün sağlık durumları (damarsal hastalık dışında), çoğul etkene bağlı major nörobilişsel bozukluktan önce kodlanmalı ve ayrı ayrı sıralanmalıdır (örn. 331.0 [G30.9] Alzheimer hastalığı; 331.82 [G31.83] Lewy cisimciği hasta lığı; 294.11 [F02.81] çoğul etkene bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden).
Neden olucu beyin-damar etkeninin nörobilişsel bozukluğa katkısı oldu ğunda, çoğul etkene bağlı major nörobilişsel bozukluğun yanı sıra damarsal nörobilişsel bozukluk tanısı da sıralanmalıdır. Sözgelimi, hem Alzheimer hastalığına, hem de vasküler hastalığa bağlı major nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden görünümü şöyle kodlanır: 331.0 (G30.9) Alzheimer hastalığı; 294.11 (F02.81) çoğul etkene bağlı major nörobillşsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden; 290.40 (F01.51) major damarsal nörobilişsel bozukluk, davranış bozukluklarıyla giden).
Çoğul etkene bağlı ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için 331.83 (G31.84) kodu verilir. (Not: Çoğul etken için ek kod kullanmayın. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)
Tanımlanmamış Nörobilişsel Bozukluk 799.59 (R41.9)
Klinik açıdan belirgin belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olan, nöro bilişsel bozuklukların belirti özelliklerinin baskın olduğu, ancak bunların nöro bilişsel bozukluklar tanı kümesindeki herhangi birinin tanısı için tanı ölçütlerini tam karşılamadığı durumlarda bu kategori kullanılır. Bir nedene bağlamak için, neden olucu etkenin yeterli kesinlikte belirlenemediği durumlarda, tanımlanma mış nörobilişsel bozukluk kategorisi kullanılır.
Kodlama notu: Tanımlanmamış major ya da ağır olmayan nörobilişsel bozukluk için kod 799.59 (R41.9)’dur. (Not: Neden olduğu düşünülen sağlık durum ları için ek kodlar kullanmayın. Davranış bozuklukları kodlanamaz ancak yine de yazıda belirtilmelidir.)